دارورسانی آنلاین؛ تقابل حکمرانی دیجیتال با انحصار در بازار سلامت

تقابل فناوری و سنت در نظام دارویی ایران

اختلاف بر سر دارورسانی آنلاین در ایران دیگر صرفاً یک بحث محدود درباره شیوه تحویل دارو نیست. این پرونده در دو سال اخیر به یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تعارض میان فناوری و تنظیم‌گری در کشور تبدیل شده است؛ جایی که نوآوری در عمل نه با ممنوعیت صریح، بلکه با تعلیق، ابهام و تفسیرهای بازدارنده متوقف می‌شود.

وقتی نگرانی‌های سلامت به ابزار کنترل تبدیل می‌شود

در ظاهر، استدلال مخالفان توسعه این حوزه بر پایه صیانت از سلامت عمومی و حفظ محرمانگی اطلاعات بیماران بنا شده است. با این حال، مسئله از جایی پیچیده می‌شود که این نگرانی‌های قابل‌فهم، به جای تدوین قواعد شفاف و رقابت‌پذیر، به ابزاری برای انسداد بازار تبدیل شده‌اند. دعوا در این حوزه نه فقط بر سر سلامت، بلکه بر سر تعیین متولی تحول دیجیتال و نحوه ورود بازیگران جدید است.

چالش‌های رگولاتوری و ابهام در قوانین

اگرچه مصوبه هیئت مقررات‌زدایی در شهریور ۱۴۰۲ قرار بود به این ابهامات پایان دهد، اما در عمل، مسیر به سمت کشمکش دائمی پیش رفت. ارسال نامه‌های هشداردهنده از سوی برخی معاونت‌های غذا و دارو به داروخانه‌ها، نشان‌دهنده نبود یک قاعده اجرایی پایدار است. در یک تنظیم‌گری بالغ، تخلف با سازوکارهای روشن شناسایی می‌شود، اما در وضعیت فعلی، نامه و تهدید جای قانون را گرفته‌اند.

در یک تنظیم‌گری بالغ، تخلف با سازوکارهای روشن شناسایی می‌شود، مسئولیت‌ها دقیق تعریف می‌شوند و هر بازیگر می‌داند در چه محدوده‌ای حق فعالیت دارد.

گره اصلی در حکمرانی است، نه در فناوری

مسئله اصلی این نیست که آیا در دارورسانی آنلاین ریسک وجود دارد یا خیر؛ تردیدی نیست که این حوزه بسیار حساس است. مسئله اصلی این است که ریسک چگونه مدیریت می‌شود. اگر منطق حاکم بر تنظیم‌گری این باشد که هر بازیگر جدید بالقوه یک تهدید است، خروجی نهایی جز تداوم انحصار و گسترش مسیرهای غیرشفاف نخواهد بود.

خلاصه وضعیت بازیگران

آنچه ماجرای دارورسانی آنلاین را مهم می‌کند، سرنوشت چند پلتفرم نیست؛ بلکه این پرونده نمونه گویایی از نحوه مواجهه سیاست‌گذار ایرانی با فناوری‌های جدید است. تا زمانی که این تعارض در سطح حکمرانی حل نشود، حتی ابلاغ آیین‌نامه‌ها نیز به ثبات بازار منجر نخواهد شد.