معمای تامین سوخت در غیاب خاورمیانه؛ آیا بازارهای جایگزین شکاف تنگه هرمز را پر می‌کنند؟

بحران در زنجیره تأمین انرژی جهانی

بسته شدن تنگه هرمز در اوایل سال ۲۰۲۶، شوک بزرگی به بازارهای جهانی انرژی وارد کرده است. این گذرگاه حیاتی که نقشی کلیدی در ترانزیت سوخت‌های فسیلی ایفا می‌کرد، اکنون با توقف صادرات مواجه شده و کشورهای واردکننده، به‌ویژه در اروپا، را با چالش‌های جدی در تأمین سوخت جت و دیزل روبرو کرده است.

سقوط صادرات و تخلیه ذخایر اروپایی

خاورمیانه که تا پیش از این تامین‌کننده اصلی سوخت هوانوردی جهان بود، با کاهش چشمگیر صادرات مواجه شده است. آمارها نشان می‌دهند که صادرات خالص سوخت جت از این منطقه از ۴۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ به تنها ۷۰ هزار بشکه در آوریل ۲۰۲۶ رسیده است.

تأثیر این کاهش عرضه در کشورهای عضو OECD بسیار محسوس بوده است؛ به‌طوری که موجودی ذخایر استراتژیک در مراکز اصلی توزیع مانند روتردام به پایین‌ترین سطح پنج سال اخیر سقوط کرده است.

تلاش برای جایگزینی منابع

در حالی که زنجیره تأمین تحت فشار است، بازیگران جدیدی برای پر کردن این شکاف وارد عمل شده‌اند:

• ایالات متحده: با افزایش فعالیت پالایشگاه‌ها، از واردکننده به صادرکننده خالص سوخت جت تبدیل شده و صادرات خود به اروپا را ۱۲۰ هزار بشکه در روز افزایش داده است.
• غرب آفریقا: صادرات سوخت این منطقه با جهشی قابل‌توجه به ۱۴۵ هزار بشکه در روز رسیده که بیش از دو برابر میانگین سه‌ماهه گذشته است.

چالش‌های تداوم وضعیت

با وجود تلاش‌های صورت گرفته برای جایگزینی سوخت، کارشناسان معتقدند به دلیل وابستگی ساختاری بازار انرژی به تنگه هرمز، بازگشت به تعادل در کوتاه‌مدت دشوار خواهد بود. در همین حال، محدودیت‌های صادراتی در کشورهای آسیایی برای حفظ ذخایر داخلی و توقف کامل صادرات سوخت از روسیه به شرق کانال سوئز، بر پیچیدگی‌های این بحران افزوده است.