تپه عل‌کش دهلران؛ مأمن ابتدایی‌ترین اجتماعات انسانی

کانون تحولات دوران نوسنگی

تپه علی‌کش در دهلران، مکانی فرهنگی است که در دوران نوسنگی، بستر شکل‌گیری ابتدایی‌ترین اجتماعات انسانی را فراهم آورد. این محوطه با ابداعات و نوآوری‌هایی در صنایع کشاورزی، دامداری و معماری، بشر را در طول سه دوره فرهنگی به سوی تشکیل تمدن‌های مقتدر سوق داد.

این اثر یکی از شاخص‌ترین محوطه‌های دوره روستانشینی اولیه در دهلران است که به عنوان یکی از نخستین دهکده‌های دائمی ایران در هزاره هشتم پیش از میلاد شناخته می‌شود.

بازنگری در ابعاد و حریم اثر

پس از چهار دهه فعالیت باستان‌شناسی، کارشناسان میراث فرهنگی برای حفظ این اثر بین‌المللی، طی ۲۰ شبانه‌روز اقدام به تعیین عرصه و حریم آن کردند. یافته‌های جدید نشان می‌دهد نظریات پیشین مبنی بر وسعت یک هکتاری این محوطه نادرست بوده است.

عرصه اثر با احتساب محیط داخلی و طراحی هندسی هشت‌ضلعی، بیش از ۳ هکتار وسعت دارد.

نتایج گمانه‌زنی‌های تخصصی

• تراکم بالای آثار در بخش‌های شرقی و غربی تپه مشهود است.
• گمانه‌زنی‌های شماره ۱۹ و ۲۳ بیشترین حجم یافته‌های باستان‌شناسی را در بر داشتند.
• فقدان ابزارهای ابسیدین در بخش‌های شمالی و جنوبی، نشان‌دهنده محدودیت گسترش تپه در دوره‌های «علی‌کش» و «بزمرده» است.