مهاجران آفریقایی در آفریقای جنوبی: موج بیگانه‌هراسی و ترس فزاینده

مهلت گروه «مارچ اند مارچ» و خشونت‌های اخیر

گروه «مارچ اند مارچ»، که در خط مقدم اعتراضات اخیر قرار دارد، به افرادی که به طور غیرقانونی در کشور زندگی می‌کنند تا تاریخ ۳۰ ژوئن مهلت داده است تا آفریقای جنوبی را ترک کنند. این گروه مشخص نکرده است که در صورت عدم خروج، چه اتفاقی خواهد افتاد.

• تلفات: موزامبیک اعلام کرده است که پنج شهروندش در اواخر ماه مه در «حملات بیگانه‌هراسانه» کشته شده‌اند. پلیس آفریقای جنوبی نیز گزارش داده است که دو موزامبیکی و یک شهروند آفریقای جنوبی در جریان خشونت‌ها در ماسِل بِی جان باخته‌اند.
• آوارگی: حدود ۱۰۰ نفر از موزامبیک و مالاوی هفته گذشته در تالار شهر کلاینموند پناه گرفتند، پس از آنکه جمعیتی خشمگین به خارجی‌های ساکن در یک سکونتگاه غیررسمی گفتند که باید آنجا را ترک کنند.
• بازگشت به وطن: بسیاری از آوارگان خواستار کمک دولت‌هایشان برای بازگشت به کشور خود هستند. غنا پروازهایی را برای بازگشت صدها شهروند خود از آفریقای جنوبی ترتیب داده است.

ترس و عدم حمایت قانونی

یک کارآفرین اتیوپیایی که در سال ۲۰۰۰ به آفریقای جنوبی مهاجرت کرده و با یک زن محلی ازدواج کرده است، می‌گوید: «هر روز و تقریباً هر کسی که ملاقات می‌کنم، در ترس شدید به سر می‌برد. بخش غم‌انگیز این است که این ترس به دلیل نداشتن مدارک نیست... هیچ یک از مدارک قانونی شما را از خشونت محافظت نمی‌کند.»

تاریخچه مهاجرت و بیگانه‌هراسی

آفریقای جنوبی از دیرباز نیروی کار مهاجر را، به ویژه برای کار در معادن خود، جذب کرده است. پس از پایان حکومت اقلیت سفیدپوست در سال ۱۹۹۴، نلسون ماندلا از مهاجران آفریقایی استقبال کرد. همزمان، فقر و مشکلات اقتصادی در بسیاری از کشورهای همسایه، از جمله ابرتورم در زیمبابوه، مردم را به سمت جنوب سوق داد.

بیکاری و نابرابری ریشه‌دار باعث شده است بسیاری از آفریقای جنوبی‌ها مهاجران آفریقایی را مقصر مشکلات خود بدانند، و این نارضایتی به صورت دوره‌ای به خشونت کشیده می‌شود.

• ۲۰۲۱: ۶۲ نفر در شورش‌های سال ۲۰۰۸ کشته شدند، از جمله ۲۱ شهروند آفریقای جنوبی، و بیش از ۱۵۰,۰۰۰ نفر آواره گشتند.
• ۲۰۱۵: در سال ۲۰۱۵، حداقل پنج نفر کشته شدند.

تغییر نگرش عمومی و آمارها

بر اساس نظرسنجی‌های شورای تحقیقات علوم انسانی، نسبت آفریقای جنوبی‌هایی که از همه مهاجران استقبال می‌کنند، از یک چهارم در سال ۲۰۲۰ به ۱۵٪ در سال گذشته کاهش یافته است. نرخ بیکاری نیز از سال ۲۰۲۰ با ۳.۴ درصد افزایش به ۴۳.۱٪ رسیده است.

شارون اکامبارام، که برنامه پناهندگان و مهاجران را در سازمان وکلای حقوق بشر رهبری می‌کند، گفت: «مردم در تلاشند تا دولت را پاسخگو بدانند و سرزنش کردن مهاجران آسان‌تر است.»

جمعیت خارجی‌تبار آفریقای جنوبی بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۲۲ تقریباً سه برابر شده و به ۲.۴ میلیون نفر رسیده است که ۳.۹٪ از جمعیت ۶۲ میلیونی را تشکیل می‌دهد.

ادعاهای «مارچ اند مارچ» و واکنش‌ها

جاسینتا نگوبسه-زوما، رهبر گروه «مارچ اند مارچ» که برای اخراج گسترده مهاجران کمپین می‌کند، ادعا می‌کند که مهاجرت غیرقانونی «بین ۱۵ تا ۳۰ میلیون نفر» است.

«آفریقای جنوبی در حال حاضر مورد تهاجم قرار گرفته است. آفریقای جنوبی‌ها در کشور خودشان پناهنده شده‌اند.»

این گروه که در مارس ۲۰۲۵ تأسیس شد، اعتراضات خود را در سراسر آفریقای جنوبی سازماندهی کرده است. تظاهرات‌هایی در شهرهایی از جمله دوربان، ژوهانسبورگ و پرتوریا برگزار شده است.

نگوبسه-زوما در مورد تأمین مالی گروه گفت: «ما بودجه خود را از آفریقای جنوبی‌های نگران دریافت می‌کنیم، اما یک صفحه در شبکه‌های اجتماعی نیز داریم که حامیان ما می‌توانند کمک کنند. آنها هم از نظر مالی و هم به صورت غیرنقدی کمک می‌کنند.»

نگیزوه مچونو، دی‌جی رادیو، که از اتهامات تحریک شورش‌ها در ژوئیه ۲۰۲۱ تبرئه شد، نیز یکی از چهره‌های برجسته در این راهپیمایی‌ها بوده است.

موضع‌گیری‌های سیاسی و وعده‌های دولت

در آستانه انتخابات محلی در ماه نوامبر، برخی از احزاب کوچکتر، از جمله «اکشن‌اِس‌اِی» و حزب «اُمخونتو وِه سیزوه» (MK) متعلق به جیکوب زوما، با ارتباط دادن خود به این اعتراضات، به دنبال کسب حمایت هستند.

سیریل رامافوزا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، در یک سخنرانی تلویزیونی وعده برخورد سخت‌تر با مهاجرت غیرقانونی و فساد در مقامات مرزی کشور را داد. او تأکید کرد که تنها مقامات دولتی مجاز به درخواست اثبات ملیت هستند و هشدار داد: «ما نباید به گروه‌ها اجازه دهیم که از نگرانی‌های مشروع آفریقای جنوبی‌ها برای بی‌ثبات کردن کشورمان از طریق تحریک بی‌قانونی و خشونت استفاده کنند.»

آینده نامعلوم مهاجران

اوتلوتلنگ موکگاتله، تحلیلگر سیاسی در شرکت مشاوره «کنترل ریسکس»، گفت: «این مسئله بسیار حساس است و حتی برای آن دسته از احزابی که ممکن است آن را فرصتی ببینند، خطرات زیادی برای اعتبار و حتی ثبات داخلی آنها به همراه دارد.»

سندی خومالو، که دارای اجازه اقامت است و رستورانی را در مرکز شهر ژوهانسبورگ برای زیمبابوه‌ای‌ها اداره می‌کند، می‌گوید: «البته که نگرانم، چون نمی‌دانم چه خبر است، چه اتفاقی می‌افتد. از سال ۲۰۰۹ اینجا هستم، پس اینجا خانه من است. من خیلی استرس دارم.»