گشایش سرای صنایع‌دستی گمرک شیراز؛ پیوند هنر و اقتصاد در بافت تاریخی

اقتصاد هنرهای سنتی؛ ضامن بقای هنر

دکتر بهزاد مریدی، مدیرکل میراث فرهنگی فارس، در این آیین بر لزوم جدی گرفتن «اقتصاد هنرهای سنتی» برای بقای این آثار تأکید کرد. وی با طرح این پرسش که «هنرمند برای چه کسی خلق می‌کند؟»، به بررسی سیر تحول نگاه به هنر از دوران ارسطویی تا عصر مدرن پرداخت. مریدی خاطرنشان کرد که در دوران سنت، هنر صرفاً برای تعالی انسان و تقرب به خداوند بود، اما با ظهور عصر مدرن، هنرمند به دنبال تجربه شخصی و منفعت خویش رفت و شعار «هنر برای هنر» مطرح شد.

او با اشاره به رویکردهای نوین فکری، بیان داشت که بسیاری از هنرمندان امروز میان سه راهی «کار برای تعالی»، «کار برای منفعت شخصی» و «کار برای دل» در نوسان هستند، اما هیچ‌کدام از این نگاه‌ها به تنهایی نمی‌تواند ضامن بقای هنر در دنیای امروز باشد. مریدی تصریح کرد: «اگر هنرمندی تمام نیت خوب عالم را در دل داشته باشد اما نتواند از قِبَلِ هنر خود، رفاه و آسودگی را برای خانواده، شاگردان و جامعه پیرامونش ایجاد کند، آن هنر بی‌شک محکوم به فنا خواهد بود. هنری که نتواند ثروت و رفاه تولید کند، دوام نخواهد آورد.»

وی همچنین با ستایش از هنر خاتم به عنوان نماد دقت و ریاضیات در هنر ایرانی، اظهار داشت: «خاتم زیباترین هنر هندسی است که به ما می‌آموزد زندگی نیز مانند ریاضی، حساب و کتاب دقیقی دارد. ما باید اقتصاد صنایع‌دستی را جدی بگیریم تا این هندسه زیبایی در جای‌جای این شهر عزیز پایدار بماند.»

احیای سرای گمرک؛ از ویرانه تا قطب هنری

مدیرکل میراث فرهنگی فارس با یادآوری وضعیت پیشین بنای تاریخی سرای گمرک، اظهار داشت که این مکان تنها چند ماه پیش فضایی رها شده و خالی بود. اما امروز با همت و معرفت هنرمندان، این «خاک مرده دوباره جان گرفته و آباد شده است.» وی ابراز امیدواری کرد که به زودی در تمام حجره‌ها و دالان‌های این سرا، نغمه کار و تلاش صنعتگران طنین‌انداز شود و این حرکت را گامی نو در جهت سربلندی هنر شیراز دانست.

نقش هنرمندان در باززنده‌سازی بناهای تاریخی

مجید سلیمی، معاون صنایع‌دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس، نیز در این آیین به نقش کلیدی بخش خصوصی و هنرمندان در باززنده‌سازی بناهای تاریخی و توسعه محور گردشگری زندیه اشاره کرد. وی بیان داشت که سرای گمرک، یکی از بزرگترین سراهای تاریخی شیراز، تا پیش از این تقریباً نیمه‌تعطیل بود و حجره‌های آن به عنوان انبار استفاده می‌شد. اما امروز به همت دو صنعتگر و پیشکسوت دلسوز، آقایان غلام فلاح‌پور و مرتضی سلیم، طبقه فوقانی این سرا خریداری و فرآیند احیای آن آغاز شده است.

در گام نخست، بخشی از این فضا به «سرای صنایع‌دستی» تبدیل شده و در حال حاضر ۵ هنرمند برجسته که عمدتاً در رشته خاتم‌کاری فعالیت می‌کنند، در این مکان مستقر شده‌اند. همچنین دو گالری تخصصی شامل «گالری خاتم» و «گالری محصولات چوبی فاخر» در این مجموعه راه‌اندازی شده است. سلیمی تأکید کرد که هدف غایی این است که کل فضای طبقه بالای سرای گمرک به یک مجموعه منسجم برای تولید، آموزش و ترویج صنایع‌دستی اصیل شیراز تبدیل شود.

هنر خاتم؛ پیشگام در گردشگری

استاد غلام فلاح‌پور، پیشکسوت برجسته هنر خاتم و مدیر مجموعه سرای صنایع‌دستی گمرک، نیز بر ضرورت پیوند میان «هنر اصیل» و «صنعت گردشگری» برای پویایی اقتصاد شهر تأکید کرد. وی با اشاره به فعالیت چهل‌ساله خود در این رشته گفت: «در سال ۱۳۹۲ موفق شدیم ریزترین خاتم جهان را با چیدمان ۱۷۲ قطعه سیم، استخوان و چوب در هر سانتی‌متر مربع خلق کنیم؛ رکوردی که با محاسبات دقیق فنی و هنری به دست آمد.»

استاد فلاح‌پور که سابقه تدریس در دانشگاه هنر و صداوسیما را دارد، به حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی برای معرفی شکوه هنر ایران اشاره کرد و افزود که سرای گمرک زمانی فضایی رها شده بود، اما با ورود هیئت‌امنا و همکاری هنرمندان، امروز به فضایی هنری و تفریحی تبدیل شده است. او با خطاب قرار دادن مسئولان میراث فرهنگی، خواستار همدلی و حمایت مستمر برای اعتلای نام شیراز شد.

تجلیل و رونمایی از اثری نفیس

در پایان این مراسم، از اساتید درجه‌یک و پیشکسوتان مستقر در سرای گمرک تجلیل به عمل آمد. این هنرمندان به عنوان سرمایه‌های نمادین شیراز، نقش مهمی در ایجاد پیوند پایدار میان فضای تاریخی و هنر اصیل ایفا کرده‌اند. همچنین، از اثر فاخر و نفیس استاد غلام فلاح‌پور رونمایی شد.