سعید نجاتی: سینمای کوتاه ایران در نبود چرخه پایدار، به جشنواره‌ها وابسته است

نگاهی به «دابُر» و رویکرد هنری نجاتی

«دابُر» یکی از سه فیلم کوتاه برنده سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر است که همزمان با اکران آنلاین در پلتفرم هاشور، مورد توجه قرار گرفته است. نجاتی در این فیلم به سراغ ناگفته‌ها و ترس‌های پنهان جامعه رفته و با تکیه بر ابهام و استعاره، مخاطب را در کشف معنا شریک می‌کند.

ابهام و استعاره در روایت

«اساساً موضوع فیلم درباره یکی از مسائل کمتر گفته‌شده در جامعه است؛ موضوعی که با وجود درگیر بودن بخش بزرگی از جامعه با آن، هنوز بیان مستقیمش با حساسیت‌هایی همراه است. از همان زمان نگارش فیلمنامه می‌دانستم که باید مرز ظریفی میان گفتن و نگفتن را رعایت کنم.»

نجاتی توضیح می‌دهد که فرم و محتوا را جدایی‌ناپذیر می‌داند و ابهام از ابتدا در دل روایت «دابُر» وجود داشته است. او تلاش کرده تا به جای بیان مستقیم، مخاطب را فعالانه درگیر فیلم کند و از شعارزدگی پرهیز نماید. مرز میان واقع‌گرایی اجتماعی و فضای استعاری در این فیلم به شکلی ماهرانه جابه‌جا می‌شود که بخشی از آن در فیلمنامه و بخش دیگر در فرآیند تولید و با همکاری عوامل حرفه‌ای شکل گرفته است.

پرهیز از قضاوت مستقیم

یکی از ویژگی‌های برجسته «دابُر»، پرهیز از قضاوت مستقیم شخصیت‌هاست. نجاتی این رویکرد را ناشی از نگاه انسانی خود می‌داند:

«واقعاً معتقدم ما در جایگاهی نیستیم که به‌سادگی درباره دیگران قضاوت کنیم. آدم‌ها در موقعیت‌های مختلف رفتارهای متفاوتی دارند و نمی‌شود همه چیز را با یک حکم قطعی توضیح داد.»

او معتقد است که حتی شخصیت‌هایی که ممکن است رفتارهای اشتباهی داشته باشند، دارای پیچیدگی‌های انسانی هستند که باید حفظ شوند.

ریتم و پایان‌بندی آگاهانه

برخلاف بسیاری از فیلم‌های کوتاه که بر غافلگیری و چرخش پایانی تکیه دارند، «دابُر» بر امتداد یک وضعیت تمرکز می‌کند. نجاتی این انتخاب را کاملاً آگاهانه می‌داند و هدفش را ایجاد پرسش در ذهن مخاطب، به جای شوک، بیان می‌کند. او همچنین به ریتم فیلم اشاره می‌کند که آن را نه کند و نه تند، بلکه متناسب با جهان داستان و شخصیت‌ها می‌داند.

چالش‌های سینمای کوتاه در ایران

نجاتی به صراحت از وضعیت سینمای کوتاه در ایران سخن می‌گوید و وابستگی آن به جشنواره‌ها را یک واقعیت انکارناپذیر می‌داند.

• وابستگی به جشنواره‌ها: «فیلم کوتاه در ایران از ابتدا با جشنواره تعریف شده است. برخلاف سینمای بلند، هیچ چرخه اقتصادی مشخصی برای آن وجود ندارد.»
• نبود بستر نمایش: اکران عمومی و نقش تلویزیون در نمایش آثار کوتاه ناچیز است، از این رو جشنواره‌ها تنها مسیر دیده شدن هستند.
• گرایش به فضای تلخ: نجاتی معتقد است گرایش سینمای کوتاه به موضوعات تلخ، بازتابی از شرایط اجتماعی و اقتصادی جامعه است، اما این به معنای ناامیدی نیست.

او تاکید می‌کند که سیمرغ بلورین، با وجود اعتبارش، لزوماً مسیر تولید اثر بعدی را هموار نمی‌کند و فیلمسازان پس از آن نیز با چالش‌های همیشگی ساخت فیلم بلند روبه‌رو هستند.

تجربه اکران آنلاین و آینده سینمای کوتاه

درباره اکران آنلاین «دابُر» در پلتفرم هاشور، نجاتی اذعان دارد که بخشی از کیفیت بصری فیلم روی صفحه کوچک از دست می‌رود، اما همین امکان را نیز غنیمتی برای رسیدن به مخاطبان بیشتر می‌داند.

او در پایان ابراز امیدواری می‌کند که سینمای کوتاه بیش از پیش جدی گرفته شود و به عنوان یک هنر مستقل مورد حمایت قرار گیرد:

«این مدیوم فقط سکوی پرتاب به سینمای بلند نیست؛ خودش یک هنر مستقل و مهم است. اگر حمایت‌های ساختاری و فرهنگی بیشتری وجود داشته باشد، می‌توانیم شاهد ظهور استعدادهای تازه و شکل‌گیری جریان‌های خلاق‌تری در سینمای ایران باشیم.»