موج فزاینده همبستگی با فلسطین در دانشگاه‌های آلمان

رای قاطع دانشجویان در لایپزیگ

ماه گذشته، نزدیک به ۷۰۰ دانشجو از دانشگاه لایپزیگ آلمان در میدان بیرونی کافه‌تریا دانشگاه گرد هم آمدند تا رای خود را اعلام کنند. با بالا رفتن انبوهی از دست‌ها که کارت‌های زرد در دست داشتند، رای‌گیری تقریبا یکپارچه بود: شورای دانشجویی خواستار توقف هرگونه همکاری دانشگاه با نهادهای اسرائیلی شد.

اورلاندو بکر، ۲۲ ساله، از گروه «دانشجویان برای فلسطین لایپزیگ» اظهار داشت: «هر پنج دانشگاه همکار لایپزیگ با اسرائیل، جزء جدایی‌ناپذیر مجموعه نظامی اسرائیل هستند: آنها سلاح، سیستم‌های نظارتی را توسعه می‌دهند و برای واحدهای نظامی در پردیس خود نیرو جذب می‌کنند. بنابراین ما معتقدیم که همکاری با این دانشگاه‌ها به خودی خود مشکل‌ساز است، زیرا این کار به مشروعیت بخشیدن و عادی‌سازی این نهادها کمک می‌کند.»

این رای‌گیری در لایپزیگ، جدیدترین موفقیت در موج همبستگی با فلسطین در دانشگاه‌های آلمان است که از ماه مارس شتاب گرفته و حداقل سه شورای دانشجویی دیگر در برلین و دوسلدورف نیز درخواست‌های مشابهی را مطرح کرده‌اند.

نقش دانشگاه‌های اسرائیلی در مناقشه

دانشگاه‌های اسرائیلی مدت‌هاست که به همدستی در جنایات جنگی و سایر سوءاستفاده‌های ادعایی دولت خود متهم شده‌اند. دانشجویان برای اثبات ادعای خود، گزارشی تهیه کرده‌اند که نشان می‌دهد چگونه نهادهای دانشگاهی به ماشین جنگی اسرائیل – برای مثال، در غزه و اشغال کرانه باختری – کمک می‌کنند و همچنین روایت‌های دولت را پیش می‌برند.

بکر در ادامه افزود: «یک مثال، پروژه‌های باستان‌شناسی است. این پروژه‌ها اغلب با هدف اثبات عدم وجود فلسطینیان و خالی بودن فلسطین پیش از ورود مهاجران انجام می‌شوند. به نام علم، اسرائیل پاکسازی قومی روستای فلسطینی سوسیا را برای انجام تحقیقات باستان‌شناسی در آنجا توجیه کرد و بعدها یافته‌ها را تغییر داد تا ثابت کند همان مردمی که پاکسازی قومی شده بودند، اصلا وجود نداشته‌اند. دانشگاه لایپزیگ یک پروژه باستان‌شناسی با دانشگاه بن گوریون دارد.»

پس از انتشار این گزارش در محوطه دانشگاه، گروه «دانشجویان برای فلسطین» ۱۳۰۰ امضا جمع‌آوری کرد تا مجمع عمومی دانشجویی را تشکیل دهد. یک روز قبل از برگزاری مجمع، دانشگاه اجازه استفاده از سالن سخنرانی را لغو کرد. سخنگوی دانشگاه لایپزیگ در پاسخ به سوالی، به بیانیه‌ای اشاره کرد که در آن دلیل رد درخواست دانشجویان، «بیانیه حزبی و قصد محدود کردن آزادی آکادمیک» عنوان شده بود.

بکر این لحظه را «یک لحظه تاریخی برای آلمان» توصیف کرد، زیرا دانشجویان بیشتری در سراسر کشور به کمپین‌های حمایت از فلسطینیان می‌پیوندند. او تاکید کرد: «ما ساده‌لوح نیستیم. اگر گذشته ملاک باشد، ریاست دانشگاه بیشتر به اسرائیل اهمیت خواهد داد تا نهادهای دموکراتیک خود و اراده جمعی دانشجویان... مبارزه ما تا زمانی که تمام فلسطین آزاد شود، پایان نخواهد یافت.»

مقاومت در برابر BDS و واکنش دانشگاه‌ها

در ماه مارس، در مدرسه هارتی، یک دانشگاه خصوصی در برلین، شورای دانشجویی به قطعنامه‌ای رای داد که از جنبش BDS – کمپین غیرخشونت‌آمیز بایکوت، سلب سرمایه و تحریم – با قطع روابط با نهادهای اسرائیلی حمایت می‌کرد. این اولین شورای دانشجویی آلمان بود که چنین اقدامی را انجام داد.

یکی از اعضای نمایندگی دانشجویان هارتی (HSR) که نخواست نامش فاش شود، گفت: «دانشجویان سال‌هاست که سازماندهی کرده‌اند تا از مدرسه هارتی بخواهند تمام همکاری‌ها با سازمان‌های همدست در نقض حقوق بشر در سرزمین‌های اشغالی فلسطین را پایان دهد.»

این عضو HSR افزود: «رهبری دانشگاه به طور ناکافی به این ابتکارات مردمی دانشجویی پاسخ داده و بسیاری از خواسته‌های ما را نادیده گرفته است... بنابراین، ائتلافی از دانشجویان این قطعنامه را برای اعمال چارچوب BDS در بودجه‌های تحت مدیریت دانشجویان تدوین کرد. این قطعنامه با بیش از ۹۰ درصد آرا موافق و بدون هیچ رای مخالف در شورای دانشجویی تصویب شد.»

مدرسه هارتی خود را از HSR دور کرد و بنیاد هارتی این حرکت را در بیانیه‌ای «غیرقابل قبول» خواند. واکنش‌ها در میان دانشجویان متفاوت بود، برخی از فضای متشنج در پردیس گزارش دادند و HSR پس از از دست دادن رای عدم اعتماد، کناره‌گیری کرد.

عضو HSR گفت: «[دانشگاه] از تاکتیک‌های ترساندن استفاده کرد، مانند گفتن به دانشجویان که چشم‌انداز شغلی آنها با ارتباط با BDS آسیب می‌بیند، وضعیت ویزای دانشجویان بین‌المللی ممکن است به خطر بیفتد و بودجه مدرسه هارتی ممکن است قطع شود. علاوه بر این، رهبری دانشگاه تلویحاً به دانشجویان حامی این حرکت گفت که خارج از حدود قانون عمل می‌کنند.»

محدودیت‌ها و سرکوب فعالیت‌های دانشجویی

جنبش BDS توسط بوندستاگ، پارلمان آلمان، افراطی تلقی می‌شود، اگرچه ممنوع نیست. آرشاک ماکیچیان، فعال محیط زیست و ضد جنگ که در سال آخر تحصیل در هارتی است، گفت: «به جلسه‌ای درباره این وضعیت در دانشگاه رفتم و شوکه شدم. کل بحث ساختگی به نظر می‌رسید.»

ماکیچیان افزود: «تقریباً احساس می‌کردم به روسیه برگشته‌ام. ناامید هستم که به جای بحث صادقانه در دانشگاهی که در آن آثار آکادمیک درباره آنچه نسل‌کشی را تشکیل می‌دهد و چرا اقدامات اسرائیل به وضوح خلاف قوانین بین‌المللی است، می‌خوانیم، دانشجویان حتی نمی‌توانند این مسائل را مطرح کنند... از آلمان و سایر دانشجویانی که برای دفاع از نمایندگان ما کاری نکردند، ناامید هستم.»

حمایت از اسرائیل یکی از منافع ملی اصلی آلمان مدرن تلقی می‌شود که به آن «دلیل وجود دولت» یا Staatsraison گفته می‌شود. پیتر اولریش، محقق ضد یهودیت در دانشگاه فنی برلین (TU)، با اشاره به میراث هولوکاست، توضیح داد: «طرفداری از اسرائیل همیشه راهی برای اثبات این بوده که آلمان از گذشته خود درس گرفته و دوباره در میان خوبان است.»

او ادامه داد: «این امر منجر به گفتمانی عجیب شده است که در آن اسرائیل تقریباً در نهادهای سیاسی مقدس است و صداهای فلسطینی و حامیان آنها با گفتار نامتمایز و برخورد شدید دولتی با تظاهرات، بد رفتار می‌شوند.»

یک دانشجوی یهودی در هارتی که نخواست نامش فاش شود، گفت که به عنوان نواده بازماندگان هولوکاست، «بیگانه» شده است.

او گفت: «تلویحاً گفته شد که تعهد من به مبارزه با ستم در تناقض با هویت، تاریخ و عشق من به مردم یهود است. برای بسیاری از یهودیان، حمایت از فشار سیاسی غیرخشونت‌آمیز در هر کجا که حقوق نقض می‌شود، بیانگر مسئولیت اخلاقی است که نسل‌ها از آزار و اذیت بر ما تحمیل کرده‌اند. اتهام یهودستیزی در این زمینه، اصطلاحی را که باید برای نفرت و خشونت واقعی علیه یهودیان محفوظ بماند، بی‌اهمیت می‌کند و نباید به عنوان سپری در برابر انتقاد از قدرت دولتی استفاده شود.»

فعالیت‌های حامی فلسطین در نهادهای آلمانی با لغو رویدادها، مداخلات پلیس و حتی اقدامات قانونی علیه دانشجویان سرکوب می‌شود. در نوامبر ۲۰۲۳، سالن سخنرانی دانشگاه آزاد برلین (FUB) توسط دانشجویان در همبستگی با غزه اشغال شد. سپس، در ماه مه ۲۰۲۴، موسسه علوم اجتماعی دانشگاه هومبولت اشغال و به موسسه جبالیا، به نام اردوگاه پناهندگان محاصره شده غزه، تغییر نام یافت.

در هر دو مورد، پلیس فراخوانده شد و دانشجویان را به خشونت از محل خارج کرد که ده‌ها نفر از آنها مجروح شدند. گزارش شده است که با افراد رنگین‌پوست، از جمله کسانی که هویت عربی داشتند، با خشونت بیشتری رفتار شده است. چندین نفر به اتهام تجاوز به عنف متهم شدند و چهار معترض FUB از کشور اخراج شدند.

در ماه آوریل، دانشگاه هاینریش هاینه دوسلدورف (HHU) علیرغم قطعنامه پارلمان دانشجویی که خواستار بایکوت آکادمیک بود، متعهد شد که به همکاری خود با نهادهای اسرائیلی ادامه دهد، در حالی که هفته گذشته، قطعنامه BDS دیگری در FUB رد شد.

اوفا جنسن از مرکز تحقیقات ضد یهودیت در دانشگاه فنی برلین گفت: «فکر می‌کنم انتقاد بسیار شدیدی از دولت یا سیاست‌های کنونی اسرائیل در دانشگاه‌ها خواهید یافت، فقط این است که دانشگاه‌ها در آلمان دولتی هستند. سوال واقعی در آلمان حمایت سیاسی از اسرائیل است و این در اولویت قرار دارد. زیرا در مورد دانشگاه‌های روسیه پس از حمله به اوکراین، به آنها رسماً دستور داده شد که تمام همکاری‌ها را توسط وزارت آموزش و علوم آلمان متوقف کنند. و آنها بلافاصله این کار را انجام دادند... برخورد به طرز چشمگیری متفاوت است، حتی پس از دو سال درگیری شدید در خاورمیانه.»

او گفت که تأثیر بر رهبری دانشگاه‌ها احتمالاً کم خواهد بود. «بر محققان فردی و برنامه‌های همکاری تحقیقاتی آینده، ممکن است در سطوح مختلف تأثیر بگذارد، اما این چیزی است که هیچ کس لزوماً آشکارا آن را تصدیق نخواهد کرد.»