خطر آتش‌سوزی در ۴۶۰ هزار هکتار از مناطق حفاظت‌شده لرستان

🌳 لرستان؛ قلب تپنده زاگرس و گنجینه تنوع زیستی

لرستان، با وسعت ۲۸ هزار و ۳۰۶ کیلومتر مربع و جای دادن ۱.۲ میلیون هکتار از ۶ میلیون هکتار جنگل‌های زاگرس، نقشی حیاتی در حفظ اکوسیستم منطقه و کشور ایفا می‌کند. این استان با ۳۵ قله سربرافراشته و اقلیم چهار فصل، پناهگاهی بی‌بدیل برای تنوع زیستی است؛ به‌طوری که بیش از ۲۵ درصد گونه‌های جانوری و ۱۷۰۰ گونه گیاهی کشور در این سرزمین شناسایی شده‌اند.

کارشناسان با افزایش دما و خشک شدن پوشش گیاهی، نسبت به افزایش خطر آتش‌سوزی در مناطق تحت مدیریت و حفاظت‌شده استان هشدار می‌دهند. این عرصه‌ها بخش مهمی از تنوع زیستی زاگرس را در خود جای داده و هرگونه حریق می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به طبیعت وارد کند.

⚠️ مناطق حفاظت‌شده؛ سرمایه‌های ارزشمند در معرض تهدید

بخش قابل توجهی از مناطق تحت مدیریت محیط زیست لرستان، زیستگاه‌های حساس و ارزشمند حیات وحش هستند که علاوه بر حفظ گونه‌های جانوری و گیاهی، از مهم‌ترین ذخیره‌گاه‌های طبیعی زاگرس محسوب می‌شوند. آتش‌سوزی در این مناطق تنها به از بین رفتن پوشش گیاهی محدود نمی‌شود، بلکه زیستگاه گونه‌های مختلف جانوری را نیز با خطر مواجه کرده و تعادل اکولوژیکی منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

عوامل انسانی؛ عامل اصلی آتش‌سوزی‌ها

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بخش عمده آتش‌سوزی‌های عرصه‌های طبیعی ناشی از عوامل انسانی است. روشن کردن آتش در طبیعت، رها کردن ته‌سیگار، سوزاندن بقایای کشاورزی، بی‌احتیاطی گردشگران و حتی برخی اختلافات محلی، از جمله عواملی هستند که هر ساله بخشی از جنگل‌ها و مراتع را درگیر آتش می‌کنند. فعالان محیط زیست معتقدند فرهنگ‌سازی و افزایش آگاهی عمومی می‌تواند نقش مهمی در کاهش این حوادث داشته باشد.

اهمیت واکنش سریع و مشارکت مردمی

متخصصان حوزه اطفای حریق بر این باورند که در آتش‌سوزی‌های طبیعی، دقایق اولیه اهمیت حیاتی دارد و هرچه زمان واکنش کوتاه‌تر باشد، احتمال کنترل آتش و کاهش خسارات افزایش می‌یابد. با توجه به فاصله زیاد از مراکز شهری و شرایط سخت جغرافیایی در بسیاری از مناطق حفاظت‌شده لرستان، دسترسی نیروهای عملیاتی زمان‌بر است. از این رو، حضور به‌موقع محیط‌بانان، جوامع محلی و نیروهای داوطلب نقش تعیین‌کننده‌ای در مهار آتش دارد.

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌ها برای مقابله با آتش‌سوزی، مشارکت جوامع محلی است. ساکنان روستاهای مجاور این مناطق نخستین افرادی هستند که حریق را مشاهده می‌کنند و می‌توانند پیش از گسترش آتش وارد عمل شوند. آموزش، تجهیز و سازماندهی نیروهای مردمی می‌تواند خسارات ناشی از حریق را به شکل چشمگیری کاهش دهد.

مراقبت از مناطق حفاظت‌شده تنها بر عهده محیط زیست نیست و تمامی دستگاه‌های اجرایی، تشکل‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها و شهروندان در این زمینه مسئولیت دارند. پیشگیری همچنان موثرترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار حفاظت از طبیعت است.

در همین راستا، روز سه‌شنبه جلسه‌ای با حضور مسئولان حفاظت محیط زیست لرستان و تشکل‌های زیست‌محیطی و مردم‌نهاد برگزار شد که در آن بسته‌های اطفای حریق توزیع گردید.

🗣️ دیدگاه مسئولان و فعالان محیط زیست

خشک شدن پوشش گیاهی، زنگ خطر آتش‌سوزی

کامران فرمان‌پور، مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان، بر نقش مردم در حفاظت از طبیعت و مقابله با آتش‌سوزی‌ها تأکید کرد. وی بیان کرد که جوامع محلی، تشکل‌های زیست‌محیطی، رسانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی باید برای پیشگیری و مقابله با آتش‌سوزی‌ها و حفاظت از سرمایه‌های طبیعی استان همکاری کنند. وی افزود بارش‌های مطلوب سال جاری موجب رشد گسترده پوشش گیاهی شده، اما خشک شدن این پوشش در فصل گرم، احتمال وقوع آتش‌سوزی را افزایش داده است.

۴۶۰ هزار هکتار عرصه در خطر حریق

فرمان‌پور اشاره کرد که از مجموع حدود ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار عرصه‌های جنگلی و مرتعی لرستان، ۴۶۰ هزار هکتار در قالب مناطق تحت مدیریت و مناطق شکار ممنوع تحت نظارت اداره کل حفاظت محیط زیست قرار دارد. وی همچنین از جذب اعتبارات مناسب برای خرید تجهیزات مورد نیاز با حمایت سازمان حفاظت محیط زیست کشور خبر داد که در اختیار دهیاری‌ها، شوراهای اسلامی، جوامع محلی و تشکل‌های زیست‌محیطی قرار می‌گیرد.

خسارت‌های آتش‌سوزی به طبیعت جبران‌ناپذیر است

مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان تأکید کرد که از بین رفتن پوشش گیاهی، جنگل‌ها، مراتع و گونه‌های جانوری و گیاهی، خساراتی است که در بسیاری از موارد جبران آن سال‌ها زمان نیاز دارد و در مواردی نیز غیرقابل بازگشت است. وی افزود محیط زیست متعلق به یک سازمان یا دستگاه خاص نیست، بلکه سرمایه مشترک همه مردم است و هر شهروند در قبال حفاظت از آن مسئولیت اجتماعی دارد.

حفاظت از طبیعت؛ مسئولیتی فراتر از وظایف اداری

رضا اسدی، دبیر تشکل‌های زیست‌محیطی لرستان، نیز بیان کرد که حفاظت از جنگل‌ها، مراتع و منابع طبیعی نه تنها وظیفه دستگاه‌های اجرایی، بلکه مسئولیتی اجتماعی و همگانی است. وی بر نقش بی‌بدیل فعالان مردمی در حفاظت از طبیعت تأکید کرد و گفت که بسیاری از دستاوردهای حوزه محیط زیست استان حاصل تلاش‌های بی‌وقفه تشکل‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی است.

تشکل‌های زیست‌محیطی؛ حلقه ارتباطی مردم و مسئولان

اسدی تشکل‌ها را به عنوان نمایندگان جامعه مدنی معرفی کرد که وظیفه انتقال مطالبات و نیازهای فعالان محیط زیست را به سطوح مختلف مدیریتی بر عهده دارند. وی از جذب امکانات و تجهیزات مناسب در حوزه حفاظت از محیط زیست و مقابله با آتش‌سوزی‌ها با پیگیری‌های انجام شده و همکاری فعالان محیط زیست استان خبر داد.

فعالان محیط زیست، در خط مقدم اطفای حریق

اسدی با تأکید بر نقش تشکل‌های مردم‌نهاد در مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی گفت که اعضای این تشکل‌ها همواره در خط مقدم حفاظت از طبیعت حضور داشته‌اند و در زمان وقوع آتش‌سوزی‌ها نیز از نخستین گروه‌هایی هستند که برای مهار حریق وارد عمل می‌شوند. وی افزود بسیاری از این فعالیت‌ها بدون هیچ‌گونه انتظار و از روی احساس مسئولیت اجتماعی انجام می‌شود.

⚙️ محدودیت منابع و توزیع تجهیزات

امیر زند، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی حفاظت محیط زیست لرستان، با اشاره به محدودیت منابع، بیان کرد که در فرآیند تقسیم و توزیع تجهیزات اطفای حریق، به دلیل محدود بودن بسته‌های تجهیزات انفرادی، ناچار به اولویت‌بندی مناطق بوده‌اند. وی افزود مناطق چهارگانه بر اساس حساسیت کریدورها و سوابق آتش‌سوزی در سال‌های گذشته منطقه‌بندی شده‌اند که کریدورهایی با بیشترین تکرار حریق و خسارت، در اولویت دریافت تجهیزات قرار گرفتند.

وی با اشاره به توزیع هدفمند تجهیزات میان تیم‌های واکنش سریع، ابراز امیدواری کرد که امسال با توزیع منسجم‌تر تجهیزات و بهره‌گیری از ظرفیت تیم‌های واکنش سریع، تشکل‌ها، جوامع محلی و دهیاری‌ها، عملکرد بهتری در حوزه اطفای حریق داشته باشیم. زند تأکید کرد که سیاست سازمان حفاظت محیط زیست بر مشارکت فعال جوامع محلی است و این مهم بدون حضور مردم امکان‌پذیر نخواهد بود.

🎓 تاکید بر نقش آموزش در حفاظت از محیط زیست

فرهاد ذوالفقاری، مسئول آموزش اداره کل حفاظت محیط زیست لرستان، به قراردادها و طرح‌های متعددی میان آموزش و پرورش و محیط زیست اشاره کرد. وی گفت که از مقطع پیش‌دبستانی تا دانشگاه، موضوعات مرتبط با طبیعت و محیط زیست در کتاب‌های درسی گنجانده شده است.

وی به اجرای طرح «یک ساعت با محیط‌بان» اشاره کرد که در آن محیط‌بانان در مدارس حضور یافته و دانش‌آموزان را با وظایف خود و اهمیت حفاظت از محیط زیست آشنا می‌کنند. همچنین، از اجرای رویداد ملی کتاب «انسان و محیط زیست» ویژه دانش‌آموزان پایه یازدهم و طرح‌های «سفیران محیط زیست» و «همیاران محیط زیست» در مدارس خبر داد.

در پایان این نشست، بسته‌های اطفای حریق به ارزش ۱.۵ میلیارد تومان بین تشکل‌های زیست‌محیطی استان توزیع شد.