انتقاد از ممنوعیت صداوسیما برای پخش جام جهانی ۲۰۲۶ در پلتفرم‌های آنلاین

در آستانه آغاز رقابت‌های جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶، ابلاغ دستورالعملی جدید از سوی سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر (ساترا) به پلتفرم‌های وی‌اودی، موجی از اعتراض و نگرانی را در صنعت نمایش آنلاین کشور به راه انداخته است. این تصمیم که تنها سه روز پیش از شروع مسابقات اعلام شده، بار دیگر چالش‌های دیرینه میان صداوسیما و پلتفرم‌های داخلی را برجسته می‌سازد.

محدودیت‌های ساترا برای پخش جام جهانی

بر اساس این دستورالعمل که هنوز نامه رسمی آن منتشر نشده است، پلتفرم‌های داخلی متقاضی پخش زنده مسابقات جام جهانی تنها مجاز به بازپخش سیگنال تصویری شبکه‌های تلویزیونی از طریق آی‌فریم (iFrame) خواهند بود. این بدان معناست که:

• امکان پخش زنده اختصاصی از مسابقات برای پلتفرم‌ها وجود نخواهد داشت.
• صدای گزارشگر، هویت بصری و تبلیغات مسابقه، متعلق به رسانه ملی خواهد بود.
• تفاوتی در نمایش بازی‌ها از هیچ پلتفرمی وجود نخواهد داشت و یکپارچگی اجباری اعمال می‌شود.

این رویکرد، عملاً پلتفرم‌ها را از هرگونه نوآوری و ارائه محتوای متمایز محروم می‌کند.

اعتراض گسترده اصناف به تصمیم ساترا

در واکنش به این تصمیم، اتحادیه رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر و انجمن صنفی شرکت‌های ویدیوی آنلاین در دو نامه جداگانه، مخالفت شدید خود را با الزام استفاده از آی‌فریم اعلام کرده‌اند. محورهای اصلی این اعتراضات شامل موارد زیر است:

• ایجاد انحصار: انتقاد از ایجاد انحصار در بازار پخش زنده رویدادهای ورزشی.
• حذف رقابت: از بین بردن فضای رقابتی میان پلتفرم‌های دارای مجوز.
• نادیده گرفتن سرمایه‌گذاری: بی‌توجهی به سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در تولید محتوای اختصاصی و زیرساخت‌های فنی.
• محدودیت نوآوری: کاهش امکان نوآوری و توسعه خدمات رسانه‌ای.
• تاثیر منفی بر اقتصاد دیجیتال: آسیب به کسب‌وکارهای فعال در حوزه رسانه و اقتصاد دیجیتال.

این تشکل‌های صنفی بر این باورند که الزام به استفاده از قاب تصویری واحد، پلتفرم‌ها را از نقش رسانه‌ای مستقل خارج کرده و آن‌ها را به توزیع‌کنندگان صرف محتوای تلویزیونی تبدیل می‌کند.

«الزام به استفاده از قاب تصویری واحد، عملا پلتفرم‌ها را از نقش رسانه‌ای مستقل خارج کرده و آن‌ها را به توزیع‌کنندگان صرف محتوای تلویزیونی تبدیل می‌کند.»

پیامدهای فنی و اقتصادی محدودیت آی‌فریم

علاوه بر محدودیت‌های محتوایی، الزام به استفاده از آی‌فریم پیامدهای فنی و اقتصادی نیز به همراه دارد:

• بخش مهمی از ترافیک مصرفی کاربران به زیرساخت‌های پخش اصلی هدایت می‌شود.
• پلتفرم‌ها که با تامین‌کنندگان اینترنت قرارداد دارند، از این ترافیک منتفع نمی‌شوند.
• امکان مدیریت مستقل تبلیغات در جریان پخش مسابقه محدود می‌شود.
• منافع اقتصادی پخش زنده در پلتفرم‌ها عملاً به سازمان صداوسیما می‌رسد.

این وضعیت در حالی است که پیش از این نیز در رویدادهایی مانند جام جهانی ۲۰۲۲، پاراآسیایی ۲۰۲۳، المپیک ۲۰۲۴ و قرعه‌کشی جام جهانی ۲۰۲۶، ابلاغیه‌های مشابهی صادر شده و اعتراضاتی را برانگیخته بود. همچنین، مستندات روشنی از خریداری حقوق پخش مسابقات جام جهانی ۲۰۲۶ به زبان فارسی یا در محدوده جغرافیایی ایران منتشر نشده است.

پیشنهاد اصناف برای رفع دغدغه‌های امنیتی

اصناف مدعی‌اند که علت اعلامی برای این محدودیت‌ها، دغدغه‌های امنیتی سازمان صداوسیما درباره پخش بخشی از مسابقات در کشور آمریکاست. در همین راستا، اتحادیه رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر و انجمن صنفی شرکت‌های ویدیوی آنلاین پیشنهادی متفاوت برای برطرف‌سازی این دغدغه‌ها مطرح کرده‌اند:

• رسانه ملی می‌تواند سیگنال پالایش‌شده مسابقات را به صورت «تمیز» در اختیار پلتفرم‌ها قرار دهد.
• این سیگنال باید شامل رعایت موارد امنیتی و سیاسی باشد، اما فاقد صدای گزارشگر، تبلیغات و هویت بصری صداوسیما.
• با این روش، پلتفرم‌ها می‌توانند صدای گزارشگر منحصربه‌فرد و تبلیغات خود را روی تصاویر قرار دهند.
• همچنین، پلتفرم‌ها به امکان استفاده از منابع حاصل از مصرف ترافیک دست خواهند یافت.

اکنون باید منتظر ماند و دید که پاسخ سازمان صداوسیما به این پیشنهاد اصناف چه خواهد بود و آیا راهکاری برای حل این چالش پیش از آغاز جام جهانی ۲۰۲۶ یافت خواهد شد یا خیر.