هشدار وزارت بهداشت: افزایش بیماری‌های گوارشی همزمان با گرما

شیوع بیماری‌های گوارشی و عوامل آن

دکتر قباد مرادی، اپیدمیولوژیست و رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در گفت‌وگویی تفصیلی اعلام کرد که آمار بیماری‌های گوارشی مانند اسهال در ماه‌های اخیر افزایش چشمگیری داشته است. او توضیح داد که بیماری‌های منتقله از آب و غذا، ناشی از مصرف مواد غذایی آلوده نظیر یخ آلوده، سبزیجات ضدعفونی‌نشده و غذاهای ناسالم هستند. این بیماری‌ها شامل اسهال‌های ویروسی و باکتریایی (مانند شیگلا)، هپاتیت A، وبا، حصبه و مسمومیت‌های غذایی می‌شوند. وی افزود: «تقریباً بیش از ۲۰۰ عامل بیماری‌زا مختلف می‌تواند منجر به این بیماری‌ها شود.»

علائم و دوره بروز بیماری

دکتر مرادی علائم شایع این بیماری‌ها را اسهال، تهوع، استفراغ، دردهای شکمی و تب عنوان کرد. او همچنین به احتمال بروز علائم دیگری مانند زردی در هپاتیت A و اختلالات عصبی در موارد نادر اشاره کرد. وی خاطرنشان ساخت که علائم بیماری در اغلب موارد، ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از مصرف آب یا غذای آلوده ظاهر شده و حدود یک تا دو روز ادامه می‌یابد. البته این زمان می‌تواند بسته به نوع عامل بیماری‌زا متفاوت باشد؛ مثلاً علائم مسمومیت‌های غذایی ناشی از سموم طی چند ساعت و علائم هپاتیت A حدود دو هفته پس از آلودگی بروز می‌کنند.

ایمنی آب آشامیدنی و روش‌های سالم‌سازی

در پاسخ به پرسشی درباره ایمنی آب لوله‌کشی شهری، دکتر مرادی تاکید کرد: «در صورت عدم آسیب و شکستگی شبکه توزیع و انجام کلرزنی، سیستم آبرسانی شهری ایمن و سالم است.» او افزود که آب‌های بطری‌شده با درب پلمب نیز معمولاً مطمئن هستند. با این حال، در مناطقی که شیوع بیماری‌های گوارشی مشاهده می‌شود، جوشاندن آب قبل از مصرف یا استفاده از محلول کلر طبق توصیه‌های بهداشتی ضروری است. وی هشدار داد: «آشامیدن، شست‌وشو، مسواک زدن، تهیه غذا و یخ و حتی استحمام باید با آب سالم و بهداشتی انجام شود.»

الگوی مواجهه با مواد غذایی و بهداشت دست‌ها

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت درباره سرو غذا در رستوران‌ها و مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی گفت: «این مراکز باید نکات بهداشتی را رعایت کنند.» او توصیه کرد که از مصرف هر نوع سبزی، میوه و غذا، به ویژه در سفرها، که از سلامت آن اطمینان نداریم، خودداری شود. نکات مهم در این زمینه عبارتند از:

• استفاده از وسایل تمیز
• مصرف مواد غذایی سالم
• جداسازی مواد غذایی خام و پخته
• طبخ غذا با دمای حداقل ۷۰ درجه سانتیگراد
• مصرف مواد غذایی پخته‌شده در کوتاه‌ترین زمان ممکن پس از پخت

دکتر مرادی همچنین بر شست‌وشوی مرتب و صحیح دست‌ها تاکید کرد. او گفت: «شستن دست‌ها با آب و صابون به مدت حداقل ۲۰ ثانیه، به ویژه قبل از خوردن یا تهیه غذا، قبل از غذا دادن به کودکان، پس از استفاده از سرویس بهداشتی و پس از مراقبت از فرد بیمار، ضروری است.» در صورت عدم دسترسی به آب و صابون، استفاده از ژل‌ها و محلول‌های ضدعفونی‌کننده حاوی حداقل ۶۰ درصد الکل به مدت حداقل ۲۰ ثانیه توصیه می‌شود.

مسری بودن عفونت‌ها و روش‌های پیشگیری

این پزشک توضیح داد که عفونت‌های گوارشی، به ویژه اسهال‌های عفونی و ویروسی، به شدت مسری هستند. میکروب از طریق مدفوع و استفراغ بیمار دفع شده و می‌تواند از طریق دهان و دست‌های آلوده به دیگران منتقل شود. تماس با مواد دفعی بیمار، زندگی در یک مکان مشترک، استفاده از سرویس بهداشتی و ظروف مشترک یا مصرف غذای باقی‌مانده بیمار، خطر انتقال را افزایش می‌دهد.

برای پیشگیری، توصیه‌های زیر ارائه شد:

• استفاده از آب سالم برای نوشیدن و سایر مصارف
• شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون قبل از تهیه و سرو غذا
• نگهداری مواد غذایی در ظروف درب‌دار و در یخچال
• ضدعفونی میوه و سبزیجات
• پوست گرفتن میوه‌ها قبل از مصرف
• استفاده از مواد غذایی و یخ بهداشتی
• پرهیز از خرید مواد غذایی از فروشندگان دوره‌گرد، به ویژه نوشیدنی‌ها و غذاهای خیابانی غیربهداشتی
• پرهیز از شنا در آب رودخانه‌ها و استخرهای آلوده

درمان و توصیه‌های ویژه

دکتر مرادی «جبران مایعات» را مهم‌ترین اقدام برای بیماران مبتلا به عفونت‌های گوارشی دانست. وی توصیه کرد که نوشیدن محلول‌های سرم خوراکی (ORS) به سرعت آغاز شود، به ویژه در کودکان و تحت نظر پزشک. در صورت عدم دسترسی به ORS، می‌توان شش قاشق چای‌خوری شکر و نصف قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیتر آب جوشیده سرد شده حل کرده و به بیمار داد. او تاکید کرد که استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها و قرص‌های ضد اسهال بدون تجویز پزشک توصیه نمی‌شود.

برای مبتلایان به اسهال حاد، توصیه شده است که در طول بیماری و تا ۴۸ ساعت پس از پایان علائم، از آماده‌سازی و طبخ غذا خودداری کنند. همچنین، اگر فرد بیمار در مراکز مراقبت از کودکان، مدرسه یا توزیع غذا فعالیت دارد، باید در خانه بماند. والدین نیز باید از فرستادن کودک بیمار به مهدکودک، استخرها و مراکز بازی گروهی تا زمان رفع کامل اسهال خودداری کنند.