خبر کامل
وثیقه‌گذاری کاراکترهای ایرانی: گامی برای نجات اقتصاد فرهنگ
قهرمانان ایرانی: پشتوانه وام بانکی یا فراموشی؟
مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، سیدصادق پژمان، معتقد است که وثیقه‌گذاری بانکی دارایی‌های معنوی می‌تواند گره تامین مالی سنتی در صنایع خلاق را بگشاید. این رویکرد، با تغییر نگاه بانک‌ها به مالکیت معنوی به‌عنوان دارایی‌هایی نظیر ملک و زمین، از فراموشی کاراکترهای بومی پس از اکران یا پخش تلویزیونی جلوگیری کرده و بستری برای ماندگاری آن‌ها در بازارپردازی فرهنگی فراهم می‌آورد.
چالش قهرمانان بومی در بازار ایران
سال‌هاست که کودکان ایرانی در انتخاب نوشت‌افزار، اسباب‌بازی و پوشاک، به دنبال کاراکترهای خارجی هستند و قهرمانان بومی شانس کمی برای ماندگاری دارند. خبرگزاری ایسنا در پرونده «کودک ایرانی با کدام قهرمانان بزرگ می‌شود؟» به بررسی چالش‌های شخصیت‌پردازی و بازارپردازی فرهنگی در کشور پرداخته است.
در گزارش‌های پیشین این پرونده، به پتانسیل بالای انیمیشن‌ها و بازی‌های ایرانی برای خلق کاراکترهای جذاب و بومی اشاره شده بود. آثاری که با حمایت صحیح، هم ظرفیت‌های فرهنگی بی‌شماری را آزاد می‌کنند و هم گردش مالی قابل توجهی به همراه دارند. اما در عمل، زنجیره اتصال میان تولید، بازار و رسانه در ایران قطع است.
- هزینه تولید بالا: انیمیشن‌ساز ایرانی برای هر دقیقه تولید اثر، متحمل هزینه‌های سنگین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومانی می‌شود.
- فقدان حمایت: محصول تولیدی به دلیل چالش‌هایی مانند مالکیت معنوی، نبود پویش رسانه‌ای گسترده و بی‌توجهی به بازارپردازی فرهنگی، در همان نقطه تولید فراموش می‌شود.
- فراموشی کاراکترها: پرونده کاراکترهای محبوب بومی بلافاصله پس از پایان اکران سینمایی یا پخش تلویزیونی بسته می‌شود و این فضا را برای جولان ابرکاراکترهای غربی در بازار نوشت‌افزار، اسباب‌بازی و پوشاک باز می‌گذارد.
«رحم اجاره‌ای» و غفلت از انتفاع اقتصادی
انیمیشن‌سازان و هنرمندان، چالش مالکیت معنوی را با تعبیر «رحم اجاره‌ای» توصیف می‌کنند؛ به این معنا که شخصیت‌ها فرزند معنوی آن‌ها هستند، اما قوانین و بروکراسی‌های سنتی، مالکیت مادی و پیوست‌های تجاری اثر را از دستشان خارج می‌کند. این غفلت از تغییرات سریع ذائقه نسل جدید و نگاه دستوری به فرهنگ، راه را برای انتفاع اقتصادی و خلق ابرکاراکترهای ملی بسته است.
پژمان با نقد این چالش‌ها، به تجربه‌های موفقی مانند کاراکتر «بابا برقی» اشاره می‌کند که به‌جای بازطراحی متناسب با شرایط روز، سال‌هاست در گنجینه‌های دولتی بایگانی شده‌اند. او بر ارائه راهکارهای عملی برای نجات اقتصاد فرهنگ تاکید دارد.
وثیقه‌گذاری دارایی‌های نامشهود: راهکاری نوین
مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر از جزئیات مکاتبه با بانک مرکزی و گام‌های جدی برای «وثیقه‌گذاری بانکی کاراکترها و آی‌پی‌ها به‌عنوان دارایی نامشهود» سخن می‌گوید. هدف این است که بانک‌ها این سرمایه‌های ذهنی را معادل ملک و زمین به رسمیت بشناسند و این امر، روند جذب سرمایه‌ها به سوی خلق دارایی‌های معنوی را افزایش دهد.
چرا ابرکاراکتر ایرانی نداریم؟
پژمان معتقد است که مفهوم «بازارپردازی فرهنگی» به معنای دقیق کلمه در کشور محقق نشده و هماهنگی میان بخش‌های مختلف برای خلق و پایدارسازی یک کاراکتر وجود ندارد. کاراکترهای جهانی با یک پیوست تولید می‌شوند و استمرار و امتداد آن‌ها بسیار مهم است؛ اما در ایران، فقدان هم‌آفرینی و کار مشترک میان نهادهای حاکمیتی و بخش خصوصی، مانع از این امر شده است.
«مالکیت معنوی (IP) کاراکترهای محبوب صداوسیما هیچ‌گاه در اختیار بخش خصوصی قرار نگرفت و شرایط بروکراتیک چنان سختی حاکم بود که امکان تفاهم وجود نداشت. اگر در همان زمان اوج محبوبیت، این زنجیره استمرار می‌یافت، امروز ما چند «ابرکاراکتر» ملی داشتیم.»
او تاکید می‌کند که اگر کودک کاراکتری را در بازی ویدئویی، نوشت‌افزار و بردگیم ببیند، این استمرار به توفیق منجر می‌شود و اقبال به کاراکترهای خارجی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
فقدان اطلاعات درباره نیاز مخاطب
برای موفقیت در این حوزه، نیاز به یک کمپین رسانه‌ای گسترده و پی‌آر است. یک بخش خصوصی به تنهایی نمی‌تواند هزینه‌های سنگین تبلیغات را بپردازد؛ خلق کاراکتر یک پروژه ملی است. پژمان اشاره می‌کند که ذائقه نسل جدید به سمت محتواهای مینیمال و کوتاه‌تر متمایل شده و ما باید از نیاز مخاطب اطلاعات دقیقی داشته باشیم.
«صنایع خلاق کاری کاملا ملی است و از عهده بخش خصوصی برنمی‌آید؛ چراکه استودیوهای خارجی با نگاه به بازار جهانی تولید می‌کنند، اما ما درباره مخاطب ایرانی حرف می‌زنیم که موفقیت کاراکترش می‌تواند ظرفیت‌های فرهنگی بی‌شماری برای کشور خلق کند.»
نگاه ملی، منابع ملی می‌خواهد
پژمان بیان می‌کند که توسعه صنایع خلاق در ابتدا صرفاً اقتصادی نیست و دیدگاه سرمایه‌گذاری در بدنه مدیریتی در حال شکل‌گیری است. اما این اقدامات اگر استمرار نداشته باشد و در امتداد یک کلان‌پروژه دیده نشود، مقطعی خواهد بود. او می‌افزاید که انیمیشن‌ساز ایرانی برای تولید هر دقیقه اثر باید ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان هزینه کند، در حالی که محصولات غربی تقریباً رایگان در پلتفرم‌های داخلی عرضه می‌شوند. بنابراین، اگر نگاه ملی به این حوزه وجود دارد، منابع ملی نیز باید پای کار بیایند.
شخصیت‌هایی که در گنجه خاک می‌خورند!
بخش‌های دولتی تجربیات موفقی در کاراکترسازی برای فرهنگ‌سازی داشته‌اند، مانند «بابا برقی» که برای بهینه‌سازی مصرف انرژی استفاده می‌شد. اما این روندها ادامه پیدا نکرد و آن دارایی‌ها در گنجینه‌ها بایگانی شدند. پژمان تاکید می‌کند که این شخصیت‌ها می‌توانستند بازطراحی شده و متناسب با شرایط روز، یک اقدام فرهنگی جدید ایجاد کنند.
ضرورت ترجمه زبان اقتصاد هنر برای نظام بانکی
برای بخش خصوصی، بحث مالکیت و رژیم مالکیت فکری باید حل شود تا تولیدکننده بتواند از کاراکتر خود درآمدزایی کند. مالکیت یک کاراکتر باید به‌عنوان یک دارایی نامشهود، تثبیت قانونی شود تا اهرمی برای تامین مالی قرار گیرد؛ یعنی بانک همان دارایی ذهنی را همانند سند زمین و ملک به عنوان وثیقه قبول کند.
پژمان معتقد است که صداوسیما می‌تواند به‌جای خلق کاراکتر از ابتدا، کاراکترهای موفق پرورش‌یافته در بخش خصوصی را خریداری و توسعه دهد. همچنین، رسانه ملی باید تمام‌قد پشت این زیست‌بوم قرار گیرد.
تلاش‌هایی برای وثیقه‌گذاری آثار هنری
موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر تلاش زیادی کرده تا وثیقه‌گذاری آی‌پی‌ها و مالکیت‌های معنوی در نظام بانکی به رسمیت شناخته شود. با مکاتبه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با رئیس‌کل بانک مرکزی، این موضوع به مصوبه دولت درباره جداول تضامین و وثایق اضافه شد و با پاسخ مثبت بانک مرکزی همراه گردید.
نتیجه این تلاش‌ها، فعال‌سازی بحث وثیقه‌گذاری آثار هنری به‌عنوان دارایی نامشهود در سامانه «سِت» بانک صادرات بود. پیش از این، مسائلی چون «شناسنامه آثار هنری»، سازوکارهای بیمه، نگهداری، قیمت‌گذاری و اصالت‌سنجی حل شد تا به سوالات نظام بانکی پاسخ داده شود.
می‌توان فیلم و کنسرت را وثیقه بانکی کرد؟
اکنون تلاش بر این است که این تجربه برای حوزه موسیقی و سینما نیز تکرار شود. در سینما، مفهوم «رایت پخش فیلم» به‌عنوان ابزاری قابل توثیق در نظام بانکی مطرح است و در موسیقی، بستر استفاده از عواید و منابع مالی آینده کنسرت‌ها یا حق‌امتیاز (رایت) به‌عنوان اهرم مالی دنبال می‌شود.
موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر نقش نهاد واسط را بر عهده گرفته و بخش‌های بیمه، تضامین و ریسک‌های این دارایی‌های نامشهود را پوشش می‌دهد. برنامه‌های آتی شامل ورود به حوزه بورس و موضوع «توکنایز کردن آثار هنری» و مباحث مربوط به NFT است که ظرفیت جدیدی برای تامین مالی ایجاد کرده و عموم مردم را وارد این زیست‌بوم می‌کند.
بخش دوم این گفت‌وگو در روزهای آتی منتشر خواهد شد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
