روایت یک هنر زنده: حصیربافی در شهر ملی حصیر ایران

حصیربافی، هنری دیرینه و ریشه‌دار در فرهنگ جنوب ایران، همچنان در آب‌پخش دشتستان بوشهر، «شهر ملی حصیر ایران»، زنده و پویاست. این هنر که از نوارهای باریک برگ نخل شکل می‌گیرد، نه تنها تصویری از زندگی روزمره مردم این منطقه است، بلکه به بستری برای اشتغال‌زایی و تأمین درآمد بسیاری از خانواده‌ها، به ویژه در مناطق روستایی و خرماخیز تبدیل شده است.

چالش‌های پیش روی حصیربافی

با وجود اهمیت و جایگاه حصیربافی در اقتصاد محلی، فعالان این حوزه با چالش‌های متعددی روبرو هستند. مشکلات اقتصادی، محدودیت‌های حمایتی و دشواری‌های بازار از جمله مهم‌ترین موانع توسعه این صنعت محسوب می‌شوند.

تسهیلات بانکی و تورم

عباس پی‌خسته، فعال و مالک کارگاه حصیربافی در آب‌پخش، بیان می‌کند که تسهیلات موجود متناسب با شرایط اقتصادی و نرخ تورم نیست و پاسخگوی نیاز صنعتگران برای توسعه کارگاه‌ها و تأمین تجهیزات نیست. علاوه بر این، فرآیندهای اداری پیچیده نیز به موانع موجود می‌افزاید.

سیده خدیجه حسینی، مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دشتستان، از پرداخت بیش از ۵ میلیارد و ۱۳۰ میلیون تومان تسهیلات به ۴۴ هنرمند و ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان به چهار طرح پشتیبان خبر داده است.

تغییر سلیقه بازار و نوآوری در محصولات

یکی از تحولات مثبت سال‌های اخیر، تغییر نگرش مشتریان به محصولات حصیری است. محصولاتی که پیش‌تر بیشتر جنبه تزئینی داشتند، اکنون کاربردهای روزمره بیشتری پیدا کرده‌اند.

گرایش به محصولات طبیعی: مردم از کالاهای صرفاً تجملی فاصله گرفته و به سمت محصولات سنتی و طبیعی روی آورده‌اند.
کاربردهای روزمره: ظروف حصیری که زمانی فقط برای ویترین بودند، اکنون بر روی میزهای پذیرایی و در فضای زندگی روزمره خانواده‌ها دیده می‌شوند.

این تغییر ذائقه، تولیدکنندگان را به سمت طراحی محصولات جدید سوق داده است. تلفیق حصیر با چرم، پارچه و مکرومه و تولید محصولاتی مانند لوسترهای حصیری با سازه‌های فلزی، نمونه‌هایی از این نوآوری‌ها هستند.

موانع بازار و چشم‌انداز صادرات

با وجود توجه بیشتر بازار داخلی به محصولات دست‌ساز و طبیعی، فعالان این حوزه همچنان با مشکلات فروش روبرو هستند. پی‌خسته به چالش‌هایی نظیر حذف واسطه‌ها، آموزش اصول بسته‌بندی و هزینه‌های بالای حمل‌ونقل اشاره می‌کند.

مدیر اداره میراث فرهنگی دشتستان نیز اعلام کرده است که در سال جاری به دلیل شرایط ناشی از جنگ، صادرات حصیربافی از این شهرستان انجام نشده است. با این حال، صنایع دستی ایران در بازارهای جهانی شناخته شده است، هرچند تولیدکنندگان کشورهای جنوب شرق آسیا به دلیل تجهیزات صنعتی پیشرفته‌تر، توان رقابتی بیشتری دارند.

اشتغال‌زایی و انتقال دانش به نسل جوان

حصیربافی همچنان ظرفیتی مهم برای اشتغال‌زایی در جنوب کشور محسوب می‌شود. در یک دهه گذشته، فرصت‌های شغلی قابل توجهی در روستاها و شهرهای منطقه ایجاد شده و ثبت آب‌پخش به عنوان شهر ملی حصیر، به رونق این فعالیت کمک کرده است.

عباس پی‌خسته معتقد است که با سرمایه‌ای در حدود ۵۰۰ میلیون تومان می‌توان یک کسب‌وکار کوچک در این حوزه راه‌اندازی و به سرعت وارد چرخه درآمدزایی شد. همچنین، حسینی از فعالیت پنج کارگاه حصیربافی در آب‌پخش خبر می‌دهد که در تولید و آموزش این هنر نقش دارند.

دغدغه انتقال مهارت به نسل‌های بعدی نیز در آب‌پخش با موفقیت همراه بوده است. آموزش حصیربافی به مدارس راه یافته و بسیاری از نوجوانان و جوانان در کنار خانواده‌های خود با این هنر آشنا شده و در فرآیند تولید، طراحی یا تأمین مواد اولیه مشارکت می‌کنند.

نخلستان‌ها و پایداری مواد اولیه

برخلاف نگرانی‌ها درباره تأثیر تغییرات اقلیمی و کم‌آبی بر نخلستان‌ها، فعالان حصیربافی آب‌پخش معتقدند که این مسائل تاکنون اثر قابل توجهی بر کیفیت مواد اولیه نداشته است. نخل به دلیل سازگاری با شرایط گرم و کم‌آبی، کیفیت مناسب خود را حفظ کرده و تغییر محسوسی در کیفیت برگ‌های مورد استفاده مشاهده نشده است.

این هنر، پیوندی مستقیم با طبیعت دارد و محصولی دوستدار محیط زیست است که بدون آسیب به طبیعت، دوباره به آن بازمی‌گردد. این ویژگی حصیربافی، در دورانی که توجه به محصولات طبیعی و پایدار اهمیت فزاینده‌ای یافته، به حفظ جایگاه این هنر در زندگی مردم کمک کرده است. حصیربافی در آب‌پخش، تنها یک میراث فرهنگی نیست، بلکه بخشی از اقتصاد محلی و هویت بومی منطقه به شمار می‌رود.