خبر کامل
تبدیل «رجزهای خیابانی» به نماهنگ: نگاهی به ادبیات خیابان در «جنگ تحمیلی سوم»
محمدرضا سنگری: «رجزهای خیابانی» به نماهنگ تبدیل می‌شوند
محمدرضا سنگری، پژوهشگر برجسته، در دومین جلسه از نشست «گونه‌های ادبیات خیابان در جنگ تحمیلی سوم» به بررسی عمیق ویژگی‌ها و انواع ادبیات خیابان پرداخت. این نشست که در سالن صفارزاده برگزار شد، به تحلیل حضور مردم در خیابان و مواجهه آن‌ها با پدیده‌های گوناگون و نقش آن در خلق ادبیات می‌پردازد.
ادبیات خیابان؛ میدان معناآفرینی مردم
سنگری ادبیات خیابان را میدان معناآفرینی با میدان‌داری مردم توصیف کرد. وی تأکید کرد که ذوق سرشار ایرانیان در مواجهه با لحظات تلخ و شیرین، خلق ادبیات به‌لحظه، بهره‌وری از ادبیات قهرمانی و پهلوانی گذشته، و پیوند عمیق با فرهنگ و آرمان‌ها، از ویژگی‌های بارز این ادبیات است.
«ایرانیان در لحظه‌های دشوار منتظر نهادهای رسمی نمی‌مانند و تکثر و تنوع در لحظه‌های دشوار ما را به وحدت می‌رساند.»
این پژوهشگر همچنین به توانایی ایرانیان در مصادره تاریخ و جغرافیا به نفع آرمان‌هایشان و خلق گونه‌های جدید هنری اشاره کرد.
انواع ادبیات خیابان و شی‌نوشته‌ها
سنگری فهرستی جامع از گونه‌های ادبیات خیابان را ارائه داد که شامل موارد زیر است:
- شعارها و شعارنوشته‌ها
- رجزها و نماهنگ‌ها
- شی‌نوشته‌ها
- شعر و تن‌نوشته‌ها
- متن‌های ادبی حماسی، سرود و تواشیح
- متن‌های نمایشی، پرده‌نگاری‌ها و نقالی
- تمثال‌نگاری، تمثال‌نویسی و داستان کوتاه
وی در ادامه توضیح داد که بسیاری از رجزهای خیابانی در حال تبدیل شدن به نماهنگ هستند که ترکیبی از شعر، خوانش و موسیقی است. در بخش شی‌نوشته، تاکنون نوشتن بر روی ۲۱ شیء مختلف احصاء شده است که برخی از آن‌ها عبارتند از:
- دیوارنوشته
- لقمه‌نوشته
- عروسک‌نوشته
- صندوق‌نوشته
- میزنوشته
- تابوت‌نوشته
- آسفالت‌نوشته
- کیسه‌نوشته
- لیوان‌نوشته
سنگری همچنین به تن‌نوشته‌ها اشاره کرد که مردم در صد شب گذشته بر روی پیشانی، صورت، دست، ناخن، لباس و حتی با تتو از آن‌ها استفاده کرده‌اند. در زمینه متن‌های ادبی و حماسی نیز شاهد آثاری از شهید آوینی و نویسندگان جوان بوده‌ایم.
پیشینه و تحول شی‌نوشته‌ها
بحث شی‌نوشته‌ها دارای پیشینه‌ای درخشان در فرهنگ ایرانی و ملت‌های دیگر است. سنگری به نمونه‌هایی چون سنگ‌نوشته، گورنوشته، کلاه‌خود نوشته، تاج‌نوشته و سلاح‌نوشته در گذشته اشاره کرد و حتی از نوشته‌هایی بر شمشیر پیامبر اکرم (ص) یاد کرد.
در جنگ تحمیلی ۸ ساله، رزمندگان فراوان بر روی ابزارهای خود نظیر تفنگ، شلوار، لباس، قمقمه، فانوس، پوتین و جوراب‌هایشان نام، روایت، شعر و آیات قرآن می‌نوشتند. این اقدام با هدف شناسایی پس از شهادت و باقی ماندن نشانه‌ای از آن‌ها صورت می‌گرفت. با این حال، به دلیل اهمال و غفلت، بخش قابل توجهی از این ادبیات ثبت و ضبط نشد.
اما در جنگ تحمیلی سوم، حضور مردم در خیابان و مواجهه با اشیاء گوناگون، شی‌نگاری متنوعی را به وجود آورده است. امروز شاهد بلوک‌نویسی، سطل آشغال‌نویسی، آسفالت‌نویسی و لقمه‌نویسی هستیم. سنگری به یادآوری بسته‌های آجیل شب عید در دفاع مقدس اشاره کرد که حاوی یادداشت دانش‌آموزان یا نامه‌ها بودند. اکنون نیز نوشتن روی لقمه‌ها به عنوان پدیده‌ای جدید و بازگشتی به فرهنگ گذشته مطرح است.
همچنین، میزهای خیابانی امروزه هر یک به موضوعی خاص می‌پردازند؛ از جمله میز ازدواج، میز پزشکی، میز حقوق، میز مشاوره خانواده و میز اقتصاد.
ویژگی‌های شعر خیابان
در بخش شعر خیابان، سنگری به شاخصه‌هایی چون غلبه وجه شاعری و تهییجی که شعر را به رجز نزدیک می‌کند، و کاربرد اوزان گرم آهنگ اشاره کرد. وی افزود که در شعر خیابان، بیشتر اشعار قالب مثنوی، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و رباعی دارند و کمتر پیچیدگی و تلویحات دارند تا برای مخاطب عام قابل درک باشند.
سروده‌ها اغلب با گزاره‌های خبری و گاه انشایی همراه هستند و عناصر اسطوره‌ای در کنار عناصر دینی و اسوه‌ای مطرح می‌شوند. چندزبانی نیز در سروده‌های خیابانی مشاهده می‌شود.
نمونه‌ها و درون‌مایه‌های شعر خیابان شامل موارد زیر است:
- اعتراض به سکوت شاعران وطن
- شعر تبیینی و توصیف موشک
- شعرخوانی شاعران دیگر کشورها
- ستایش حضور بانوان
- تحقیر و توبیخ دشمن
- خیابان‌ستایی و شعر رهبرستایی
- سروده‌های ویژه کودکان شهید (مانند میناب)
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
