لزوم تفکیک صنایع خلاق از آثار فاخر هنری و نقش آموزش در هویت‌بخشی

رئیس ایکوم ایران با تأکید بر لزوم تفکیک صنایع دستی از آثار فاخر هنری، اظهار داشت که نباید از صنایع دستی که برای مصرف عمومی تولید می‌شوند، انتظار کیفیت و ارزش‌گذاری آثار هنری خاص را داشت. این رویکرد جدید، به منظور حفظ جایگاه هر دو حوزه و ارتقاء فرهنگ و هویت ایرانی در جامعه مطرح شده است.

صنایع خلاق فرهنگی و آثار فاخر هنری: تفاوت‌ها و انتظارات

سید احمد محیط طباطبایی، رییس ایکوم ایران، با اشاره به جایگاه صنایع دستی در کشور، توضیح داد که زمانی که از صنایع خلاق فرهنگی سخن می‌گوییم، نباید انتظار داشته باشیم محصولی با تیراژ بالا و در عین حال در سطح آثار فاخر هنری تولید شود. صنایع دستی برای استفاده و دسترسی عموم مردم است و یکی از مشکلات کنونی این است که صنایع دستی تولید می‌شود، اما با معیارهای آثار هنری منحصربه‌فرد به فروش می‌رسد.

محیط طباطبایی افزود: «چرا باید یک قطعه سفال یا یک اثر دیگر را با قیمت بسیار بالا خریداری کنیم؟ اگر همان سفال با رویکرد هنری و در قالب «فاین آرت» تولید شود، در حوزه هنر قرار می‌گیرد و ارزش‌گذاری متفاوتی خواهد داشت. این دو حوزه باید از یکدیگر تفکیک شوند و نباید با یک معیار سنجیده شوند.»

تجربه جهانی موزه‌ها و کاربرد آن در ایران

رییس ایکوم ایران در ادامه به تجربه موزه‌ها در کشورهای دیگر اشاره کرد. برای مثال، در فروشگاه موزه رودن در پاریس، محصولات متنوعی از مداد گرفته تا مولاژهای باکیفیت آثار هنری عرضه می‌شود و هر کدام جایگاه و مخاطب خاص خود را دارند. در ایران نیز نمونه‌هایی مانند موزه طلا و نقره ایران پرنیا وجود دارد که برخی آثار را در تیراژ محدود و با مهر اختصاصی تولید می‌کند؛ همان‌گونه که سازمان پست نیز تمبرهای ویژه منتشر می‌کند. هر یک از این محصولات جایگاه مشخصی دارند و نباید همه را با یک نگاه ارزیابی کرد.

موزه‌ها در شرایط بحرانی و اهمیت محتوای مجازی

محیط طباطبایی همچنین درباره شرایط کنونی موزه‌ها اظهار کرد: «تا زمانی که شرایط جنگی برقرار است، فعالیت موزه‌ها بیشتر در حوزه مجازی و تولید محتوا متمرکز باید باشد و تمامی آثار و اشیای ارزشمند در چنین شرایطی به مخازن و انبارهای امن منتقل می‌شوند.»

آموزش و هویت ملی: نقش کتاب‌های درسی

این پیشکسوت میراث فرهنگی کشور در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع آموزش و هویت ملی پرداخت و گفت: «ما به آموزش و پرورش پیشنهاد داده‌ایم که حتی در کتاب اول دبستان، برای آموزش حرف «م» از عبارت «میم مثل موزه» استفاده شود. اهمیت این موضوع در آشنایی کودکان با مفاهیم هویتی و فرهنگی از سنین پایین است.»

محیط طباطبایی تأکید کرد: «مسئله اصلی این نیست که صرفاً آثار موزه‌ای را به دانش‌آموزان معرفی کنیم، بلکه مهم آن است که کتاب‌های درسی تا چه اندازه حامل هویت ایرانی باشند. مهم‌ترین هدف باید این باشد که دانش‌آموز هنگام دریافت دیپلم، علاوه بر دانش علمی، شناخت و تعلق کافی به هویت ایرانی خود را داشته باشد.»

وی افزود: «کتاب‌های درسی باید این هویت را در موضوعات مختلف، از معرفی مکان‌های گردشگری گرفته تا محصولات، خوراکی‌ها و سایر عناصر فرهنگی کشور، به دانش‌آموزان منتقل کنند. من با تدوین یک کتاب مستقل برای میراث فرهنگی موافق نیستم، زیرا از نظر من میراث فرهنگی باید در تمامی کتاب‌های درسی حضور داشته باشد.»

چالش‌های اجرای پیشنهادات و راهکارهای آینده

رییس ایکوم ایران خاطرنشان کرد: «بارها این موضوع را با مسئولان آموزش و پرورش مطرح کرده‌ایم، اما هنوز به مرحله اجرا نرسیده است. حتی در دوره یکی از معاونان آموزش و پرورش نیز بحث تدوین کتاب میراث فرهنگی مطرح شد که باز هم تأکید کردم میراث فرهنگی باید در همه دروس جریان داشته باشد.»

وی در پایان گفت: «امیدوارم روزی به این موضوع توجه جدی شود که حتی در آموزش مفاهیمی مانند اذان نیز از نغمه‌ها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی مانند بیات ترک و شور استفاده شود تا آموزش‌ها بیش از پیش با فرهنگ و هویت ایرانی پیوند بخورند.»