راهنمای جامع کوددهی درختان: توصیه‌های یک متخصص کشاورزی

کوددهی و تقویت درختان از اساسی‌ترین اقدامات در کشاورزی مدرن به شمار می‌رود. پویان تقیی کرجی، متخصص کشاورزی با گرایش آگروتکنولوژی، در گفت‌وگویی جامع به تشریح بهترین روش‌ها و زمان‌بندی مصرف انواع کودها پرداخت و تأکید کرد که کوددهی ریشه‌ای مانند تزریق سرم برای گیاه است و کارایی بالاتری دارد.

اهمیت کودهای ماکرو در کشاورزی

در علوم کشاورزی، عناصر غذایی که بیشترین مصرف را در گیاهان دارند، عناصر ماکرو نامیده می‌شوند. این عناصر شامل ازت، فسفر و پتاسیم هستند که ازت بیشترین سهم را در میان آن‌ها به خود اختصاص می‌دهد.

میزان مصرف کودهای ماکرو برای درختان جوان

درختان همواره به مواد غذایی و آب نیاز دارند، اما نحوه و زمان کوددهی بسیار مهم است. پویان تقیی کرجی توصیه می‌کند:

• در سال اول کاشت نهال، به‌ویژه در اواخر پاییز یا زمستان که گیاه به‌صورت ریشه لخت کاشته می‌شود و فعالیت فیزیولوژیکی کمی دارد، نباید در مصرف کود زیاده‌روی کرد.
• در ابتدای فصل رشد (اواخر اسفند و اوایل بهار)، با آغاز جوانه‌زنی، نهال‌های کوچک به کودهای فسفاته و ازته نیاز بیشتری دارند.
• در درختان جوان یک تا سه ساله، بیشترین نیاز غذایی از خانواده کودهای ازت و فسفر است.

بهترین دستور مصرف کود برای نهال‌های ۱ تا ۳ ساله

توصیه می‌شود:

• ازت: ۵۰ تا ۱۰۰ گرم در دو قسط، با فاصله ۴۰ روز از ابتدای جوانه‌زنی در بهار.
• فسفر: ۵۰ گرم در سه قسط، با فاصله ۱۵ روز.

نکته مهم: زمان مصرف این کودها باید همراه با آب آبیاری و در ساعات خنک روز باشد تا تبخیر و تعرق به حداقل رسیده و کود فرصت کافی برای جذب توسط ریشه را داشته باشد.

مقایسه روش‌های کوددهی: محلول‌پاشی در مقابل تغذیه ریشه‌ای

پویان تقیی کرجی: «تغذیه به‌صورت محلول‌پاشی شبیه به درمان و القای یک دارو به بیمار از طریق کرم و پماد است، در صورتی که تغذیه ریشه‌ای دقیقاً شبیه به تزریق سرم برای یک بیمار خواهد بود، چرا که مستقیماً در بخش مورد نیاز گیاه مصرف خواهد شد و پرتی عنصر را نخواهیم داشت.»

با این حال، برخی ریزمغذی‌ها را در برخی فصول نباید به‌صورت آبیاری استفاده کرد و بهترین شکل مصرف برای آن‌ها محلول‌پاشی است.

انواع فرم‌های کود در بازار

در بازار تجاری، عناصر غذایی ماکرو و میکرو به فرم‌های مختلفی نظیر گرانوله، پاستیلی، محلول، پودری و عدسی شکل موجود هستند. تفاوت عمده این فرم‌ها در سرعت جذب و رهش است:

• کودهای زود رهش: برای جذب سریع.
• کودهای دیر رهش: برای جذب آهسته و پایدار.

مثلاً، هنگام چالکود درختان در اواخر پاییز یا اوایل زمستان که درخت در فاز خواب است، باید از کودهای گرانوله استفاده کرد تا به‌آهستگی تجزیه و جذب شوند.

هیومیک اسید: معجزه کشاورزی نوین

هیومیک اسید ماده‌ای طبیعی و آلی است که از فرایند گیاخاک‌سازی طی میلیون‌ها سال به وجود می‌آید. این ماده، اگرچه مستقیماً کود گیاهی نیست، اما با اصلاح ساختار و بافت خاک و تنظیم pH، باعث جذب بیشتر عناصر غذایی توسط گیاه می‌شود و حتی عناصر تثبیت‌شده در خاک را نیز در دسترس گیاه قرار می‌دهد. به همین دلیل، از آن به‌عنوان یک «معجزه» در علم نوین کشاورزی یاد می‌شود.

کاربرد کودهای نیتراته

کود نیتروژن، به‌ویژه در فرم اوره، تأثیر مثبت و فراوانی در رشد رویشی گیاهان دارد. ازت نقش بسزایی در بزرگ‌شدن شاخسار درختان و زراعت‌ها ایفا می‌کند که برای تولید محصول ضروری است.

زمان مناسب مصرف کودهای نیتراته

کودهای نیتروژن باید در زمان فعالیت‌های فیزیولوژیکی گیاه، یعنی ابتدای فصل رویش، استفاده شوند. مصرف بی‌رویه این کودها در تمام فصول می‌تواند به بخش کشاورزی آسیب بزند. برای مثال، زمانی که درخت گیلاس در حال تغییر رنگ میوه است (اواخر خرداد)، گیاه تمام تلاش خود را برای تولید میوه به کار می‌گیرد. اگر در این زمان کود ازت مصرف شود، درخت به جای تولید میوه باکیفیت، به تولید برگ‌ها و سرشاخه‌های جدید وادار می‌شود و انرژی خود را صرف رشد رویشی می‌کند.

تأثیر کود پتاسیم

عنصر پتاسیم در بزرگ‌شدن میوه و جلوگیری از ریزش گل‌ها و میوه‌ها (با تقویت دمبرگ‌ها و گره‌های شاخه‌ای) نقش حیاتی دارد. در نهال‌های جوان، هدف اصلی از مصرف پتاسیم، تقویت شاخه‌ها، ایجاد تراکم مناسب بافت چوبی و خشبی‌شدن سریع‌تر شاخه‌های نورسته است. بنابراین، در نهال‌های یک و دو ساله نباید در مصرف آن زیاده‌روی کرد و نقش آن به اندازه ازت و فسفر پررنگ نیست. اما در درختان مثمر که به باردهی اقتصادی رسیده‌اند، پتاسیم از طلایی‌ترین عناصر برای باغدار محسوب می‌شود، زیرا مستقیماً بر تناژ محصول تأثیر می‌گذارد.