زنان ماسایی تانزانیا: تبدیل خشکسالی به منبع درآمد پایدار از طریق کشت علوفه

تغییر زندگی با کشت علوفه

نسیرکار لونگیدونگی، مادر 30 ساله ماسایی از روستای سللا در شمال تانزانیا، زمانی که خشکسالی بیشتر دام‌های خانواده‌اش را از بین برد، با گزینه‌های محدودی روبرو بود. اما امروز، او با کاشت و فروش علوفه مقاوم به خشکسالی امرار معاش می‌کند.

«قبل از اینکه علوفه بکارم، بیشتر بزهایمان را از دست دادیم. حالا مردم از روستاهای دیگر برای خرید علف می‌آیند و من می‌توانم از فرزندانم حمایت کنم. دیگر از خشکسالی نمی‌ترسم.»

او با درآمد حاصل از این کار، خانه‌ای ساخته و پنج بز خریداری کرده است. داستان لونگیدونگی نمونه‌ای از تغییرات گسترده‌تر در میان زنان ماسایی است که تولید علوفه را از یک تاکتیک بقا به یک کسب و کار سازگار با تغییرات اقلیمی تبدیل کرده‌اند. این پروژه توسط شورای زنان دامدار (PWC) هماهنگ شده و در حال گسترش در مناطق دامپرور است.

نقش شورای زنان دامدار (PWC)

PWC یک سازمان عضو محور است که توسط زنان اداره می‌شود و در سه منطقه شمال شرقی تانزانیا فعالیت می‌کند. این سازمان مساحتی بالغ بر 28,000 کیلومتر مربع را پوشش داده و به حدود 456,000 نفر، که بیشتر آنها دامدار ماسایی هستند، خدمات ارائه می‌دهد. این شورا که در سال 1997 تأسیس شده است، اکنون حدود 6,500 عضو در 90 روستا دارد و سال‌هاست که بر حقوق زمین، توانمندسازی اقتصادی و آموزش دختران تمرکز کرده است.

برای لونگیدونگی، همه چیز به کشت علف چرا بدون آبیاری خلاصه می‌شود. از آنجا که تقاضا ثابت است، درآمد او نیز ثابت می‌ماند و با آن، ثبات خانواده‌اش تضمین می‌شود. امروز، او در خانه‌ای با سقف فلزی زندگی می‌کند و بزهایش در یک منطقه حصارکشی شده چرا می‌کنند و تعدادشان به آرامی دوباره افزایش می‌یابد.

مقابله با خشکسالی و ایجاد درآمد

بر اساس گزارش وزارت دامپروری و شیلات تانزانیا، بین سپتامبر 2021 تا ژانویه 2022، حداقل 306,358 راس دام شامل گاو، بز، گوسفند و الاغ به دلیل خشکسالی طولانی‌مدت تلف شدند. تنها در منطقه سیمانجیرو، 92,047 راس دام از بین رفت و معیشت جوامع دامپرور را نابود کرد.

در پاسخ به این بحران، PWC 10 بانک بذر بزرگ علف را در هشت روستا در مناطق موندولی و لونگیدو تأسیس کرد. امروز، حدود 75 هکتار (185 جریب) تحت تولید علوفه قرار دارد و انتظار می‌رود 37 هکتار (90 جریب) دیگر در فصل 2025-2026 به آن اضافه شود. حدود 250 زن مستقیماً این مزارع را مدیریت می‌کنند، در حالی که هزاران دامدار اکنون برای تأمین خوراک دام خود در فصول خشک به آنها وابسته هستند.

تأثیر این طرح قابل مشاهده است. در سال 2025، یک بانک بذر واحد 6.6 میلیون شیلینگ تانزانیا (حدود 2,500 دلار) از فروش بذر و 1,111 بسته یونجه به قیمت هر کدام 6,000 شیلینگ (2.30 دلار) درآمد کسب کرد. برای بسیاری از زنان، این امر نقش آنها را از وابستگان به تأمین‌کنندگان اقتصادی تغییر داده است.

از بقا تا کسب و کار

در لونگیدو و موندولی، زندگی ماسایی‌ها به آرامی در حال تغییر است. با تضعیف الگوهای چرای سنتی در اثر خشکسالی‌های شدیدتر، زنان به طور فزاینده‌ای نقش‌هایی را بر عهده می‌گیرند که زمانی تنها به دامداری گره خورده بود و اکنون در زمین‌های عمومی باز، علوفه برای درآمد می‌کارند.

لونگیدونگی توضیح می‌دهد که آنچه به عنوان راهی برای بقا در سال‌های خشک آغاز شد، اکنون به منبع درآمد قابل اعتمادی برای بسیاری از زنان تبدیل شده است. در گذشته، کاشت علف‌های مقاوم مانند Cenchrus ciliaris صرفاً برای زنده نگه داشتن دام‌ها بود. امروز، این یک کسب و کار نیز هست.

برای مقابله با کاهش بارندگی، زنان گونه‌های مقاوم مانند علف رودس (Chloris gayana) و علف عشق ماسایی (Eragrostis superba) را در قطعات زمین مشخص شده در جامعه می‌کارند. این علف‌ها در دوره‌های خشک، طولانی‌تر از مراتع طبیعی سبز می‌مانند. پس از برداشت، آنها بسته‌بندی شده و به دامداران محلی به عنوان خوراک دام فروخته می‌شوند.

لونگیدونگی می‌گوید: «بذرها نیز ذخیره می‌شوند و بعداً زمانی که تقاضا افزایش می‌یابد، معامله می‌شوند.» او اضافه می‌کند که این چرخه اکنون بسیاری از خانوارها را در مناطق خشک حمایت می‌کند.

خانواده‌های دامدار نیز در دوره‌های خشکسالی، زمانی که چرای طبیعی از بین می‌رود، از این طرح‌ها بهره‌مند می‌شوند و این قطعات مدیریت شده به منبع حیاتی برای دام‌ها تبدیل می‌شوند.

پروژه بانک بذر، که توسط گروه نایشو تحت نظارت PWC مدیریت می‌شود، حدود 6.6 میلیون شیلینگ تانزانیا (2,514 دلار) از فروش بذر، به همراه بیش از 1,000 بسته علف درآمدزایی کرده است. این پروژه با مقیاس کوچک اما با تولید ثابت، نشان داده است که تولید سازمان‌یافته محلی می‌تواند چه دستاوردهایی داشته باشد.

برای ماسایی‌ها، گاو بیش از یک دام است؛ آنها مرکز زندگی روزمره، اقتصاد و هویت آنها هستند. وقتی باران نمی‌بارد، تأثیر آن فوری است: حیوانات ضعیف می‌شوند و خانواده‌ها با مشکل مواجه می‌شوند.

همانند بسیاری از جوامع دامپرور، زنان مسئولیت زیادی در بقای روزمره، از تهیه غذا تا آوردن آب و مراقبت از کودکان، بر عهده دارند. اکنون، در کنار این نقش‌ها، آنها به کسب درآمد نیز می‌پردازند.

راشل لتیتی، از اعضای مؤسس PWC می‌گوید: «زنانی که زمانی کاملاً به شوهران خود وابسته بودند، اکنون درآمد خود را دارند. خانواده‌ها باثبات‌تر می‌شوند. مردان شروع به ارزش‌گذاری به مشارکت زنان، به ویژه در طول خشکسالی، کرده‌اند.»

چالش‌های پیش رو

با این حال، این پیشرفت‌ها با چالش‌هایی نیز همراه است. لونگیدونگی می‌گوید برخی مزارع تحت تأثیر رشد علف‌های هرز و شکستن حصارها قرار می‌گیرند که به دام‌ها و گاهی حیوانات وحشی اجازه می‌دهد تا قطعات به دقت کشت شده را از بین ببرند.

«من دیده‌ام که گیاهان مهاجم بخش‌های بزرگی از مزارع ما را خراب کرده‌اند. و گاهی حیوانات وارد می‌شوند و آنچه را که ما ماه‌ها روی آن کار کرده‌ایم، نابود می‌کنند. نگهبانی از این مزارع هر روز آسان نیست.»

او همچنین به تنش‌ها در داخل گروه‌ها اشاره می‌کند، جایی که گاهی اوقات اختلافات بر سر مسئولیت‌ها و نحوه تقسیم درآمد پیش می‌آید.

در حال حاضر، با حمایت سازمان‌هایی مانند Justdiggit، Trees for the Future و Swissaid، حدود 200 زن مستقیماً در این پروژه مشارکت دارند. بسیاری دیگر نیز به طور غیرمستقیم، به ویژه در دوره‌های خشکسالی که مراتع کمیاب می‌شوند، از آن بهره‌مند می‌شوند.

نایریامو لایزر، مادر سه فرزند و دبیر گروه نایشو می‌گوید: «این کار از مرگ گاوهای ما جلوگیری می‌کند و آنها را سالم نگه می‌دارد. همچنین به پایداری گاوهای نر که پرورش می‌دهیم کمک می‌کند.»

او اضافه می‌کند: «اگر همه زنان از این فرصت استفاده کنند، این پروژه‌ها می‌توانند اقتصاد ما را بهبود بخشند.»

«ما علف را برداشت و می‌فروشیم؛ برخی خریداران آن را برای خوراک دام استفاده می‌کنند، برخی دیگر برای سقف‌سازی خانه‌ها. ما مقداری از آن را نیز برای خوراک دام آسیاب می‌کنیم.»

برای لونگیدونگی و بسیاری از زنان ماسایی، کشت علوفه دیگر فقط برای بقا در فصول دشوار نیست. این به یک شروع جدید تبدیل شده است که معیشت و جایگاه زنان را در زندگی دامپروری تغییر می‌دهد.

او می‌گوید: «اکنون زنان به آوردن پول به خانه‌هایشان کمک می‌کنند و خانواده‌ها باثبات‌تر می‌شوند.»