بازنشستگان اصفهان: چشم‌انتظار آرامش در سایه دغدغه‌های معیشتی و درمانی

در روز تکریم خانواده و بازنشستگان، مردان و زنانی که سال‌ها برای آبادانی کشور تلاش کرده‌اند، همچنان در انتظار آرامشی هستند که با دغدغه‌های معیشتی و درمانی گره خورده است. این گزارش نگاهی دارد به وضعیت بازنشستگان اصفهان که در کنار زاینده‌رود، از مشکلات و آرزوهای خود سخن می‌گویند.

بازنشستگی؛ دوران امید یا نگرانی؟

گذر عمر موهای بسیاری از بازنشستگان را سپید کرده، اما از سنگینی مسئولیت‌هایشان نکاسته است. این افراد که دهه‌ها در عرصه‌های مختلف از جمله آموزش، صنعت و بهداشت فعالیت کرده‌اند، امروز بیش از هر چیز از دغدغه‌های معیشتی، هزینه‌های سنگین درمان و نبود آرامش اقتصادی گلایه دارند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، بازنشستگی آغاز فصلی نوین برای فعالیت‌های اجتماعی، سفر و لذت بردن از زندگی بدون دغدغه‌های شدید اقتصادی تلقی می‌شود.

مقایسه وضعیت بازنشستگان در ایران و جهان

در حالی که در کشورهایی مانند انگلستان، آلمان و کشورهای اسکاندیناوی، نظام‌های رفاهی گسترده‌ای برای بازنشستگان وجود دارد که شامل دسترسی وسیع به خدمات درمانی، تخفیف‌های حمل‌ونقل، مراکز فرهنگی و برنامه‌های اجتماعی متنوع می‌شود، بازنشستگان ایرانی با چالش‌های متفاوتی روبرو هستند. این برنامه‌ها با هدف جلوگیری از افسردگی و انزوای سالمندان و حفظ سلامت روان آن‌ها طراحی شده‌اند.

کارشناسان حوزه سالمندی معتقد هستند مشارکت اجتماعی یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ سلامت روان در دوران بازنشستگی است.

در مقابل، بسیاری از بازنشستگان ایرانی اظهار می‌کنند که بخش عمده درآمد ماهانه آن‌ها صرف هزینه‌های ضروری مانند دارو، درمان، اجاره مسکن و خوراک می‌شود، که فرصت بهره‌مندی از فعالیت‌های فرهنگی و تفریحی را محدود کرده است. در سال‌های اخیر، تجمع‌های صنفی بازنشستگان در شهرهای مختلف کشور، نشان‌دهنده مطالبات اصلی این قشر شامل همسان‌سازی حقوق، حفظ قدرت خرید و بهبود خدمات درمانی است.

روایت‌های تلخ از زندگی بازنشستگان اصفهان

در حاشیه زاینده‌رود، پای صحبت چند بازنشسته نشستیم که هر کدام بخشی از تاریخ کار و تلاش این سرزمین را در حافظه خود دارند:

• علی‌اکبر رستمی، بازنشسته آموزش‌وپرورش: «بعد از ۳۵ سال تدریس، هنوز نگران هزینه‌های پایان ماه هستم. حقوق بازنشستگی با رشد هزینه‌های واقعی زندگی فاصله دارد و بخش زیادی از درآمد پیش از پایان ماه مصرف می‌شود. همسرم بیماری قلبی دارد و خودم نیز تحت درمان هستم، که هزینه‌های سنگین دارو و آزمایش‌ها را به دنبال دارد. ما انتظار زندگی تجملاتی نداریم؛ فقط می‌خواهیم سال‌های سالمندی با آرامش بیشتری سپری شود.»
• حسین کریمی، بازنشسته صنعت فولاد: «بیش از ۳۰ سال در کارخانه کار کردم. شیفت‌های شبانه، آلودگی محیط کار و فشار جسمی بخشی از زندگی ما بود. امروز بسیاری از همکارانم با بیماری‌های مختلف دست‌وپنجه نرم می‌کنند که هزینه‌های درمان بخش قابل‌توجهی از درآمد را به خود اختصاص می‌دهد. خواسته اصلی ما حفظ کرامت دوران سالمندی و اجرای کامل وعده‌هایی است که درباره بهبود وضعیت معیشتی داده شده است.»
• فاطمه نادری، بازنشسته شهرداری اصفهان: «بزرگ‌ترین نگرانی ما اجاره‌خانه است. من و همسرم هر دو بازنشسته هستیم و همچنان در خانه استیجاری زندگی می‌کنیم. افزایش هزینه‌های مسکن فشار زیادی به ما وارد می‌کند. علاوه بر این، بسیاری از ما هنوز درگیر مسائل فرزندان و نوه‌ها هستیم و گاهی برای تأمین هزینه‌های زندگی آن‌ها نیز کمک می‌کنیم.»
• محمدجواد رفیعی، بازنشسته بهداشت و درمان: «بخش مهمی از مشکلات بازنشستگان به حوزه درمان مربوط می‌شود. بسیاری از سالمندان با بیماری‌های مزمن زندگی می‌کنند و نیازمند مراقبت مستمر هستند. متأسفانه گاهی به دلیل هزینه‌های بالا، مراجعه به پزشک یا انجام آزمایش‌های تخصصی را به تعویق می‌اندازند که می‌تواند سلامت آنان را با خطر مواجه کند. سلامت سالمندان باید به‌عنوان یک سرمایه اجتماعی دیده شود.»
• ناصر میرزایی، بازنشسته سازمان تأمین اجتماعی: «بازنشستگی در ذهن بسیاری از ما با آرامش و استراحت گره‌خورده بود، اما امروز بسیاری از بازنشستگان ناچارند بخشی از دوران سالمندی را با نگرانی‌های اقتصادی سپری کنند. همسان‌سازی حقوق متناسب با نرخ واقعی تورم و هزینه‌های زندگی، یکی از مهم‌ترین مطالبات ماست. بازنشستگان خواهان احساس امنیت هستند؛ امنیتی که به آن‌ها اطمینان دهد پس از دهه‌ها کار و تلاش، می‌توانند با آرامش، احترام و کرامت زندگی کنند.»

بازنشستگان؛ سرمایه‌های انسانی و اجتماعی

آرش نیک‌اندیش، پژوهشگر و کارشناس رفاه اجتماعی، تأکید می‌کند که بازنشستگی نباید صرفاً به موضوع حقوق ماهانه محدود شود. در جهان امروز، کیفیت زندگی سالمندان به مجموعه‌ای از عوامل بستگی دارد؛ از امنیت اقتصادی گرفته تا سلامت جسمی، سلامت روانی، مشارکت اجتماعی و احساس ارزشمندی.

• مشارکت اجتماعی: در کشورهای توسعه‌یافته، بازنشستگان به‌عنوان بخشی فعال از جامعه شناخته می‌شوند و برنامه‌هایی مانند تورهای تاریخی، کلاس‌های هنری و فعالیت‌های داوطلبانه برای آن‌ها فراهم می‌شود تا از انزوای اجتماعی و افسردگی جلوگیری شود.
• چالش جمعیت سالمندی: ایران در دهه‌های آینده با رشد قابل‌توجه جمعیت سالمندان مواجه خواهد شد که نیاز به خدمات درمانی، مراقبتی و رفاهی را افزایش می‌دهد. عدم برنامه‌ریزی از امروز، مشکلات پیچیده‌تری در آینده ایجاد خواهد کرد.
• فقر پنهان: بسیاری از بازنشستگان به دلیل حفظ شأن اجتماعی، مشکلات اقتصادی خود را کمتر بیان می‌کنند، اما در عمل برای تأمین نیازهای روزمره با دشواری مواجه هستند. این مسئله به‌ویژه در میان سالمندان تنها یا خانواده‌های کم‌درآمد بیشتر دیده می‌شود.
• سرمایه‌گذاری اجتماعی: رفاه بازنشستگان به طور مستقیم با استحکام و آرامش خانواده‌ها ارتباط دارد و توجه به این قشر، نوعی سرمایه‌گذاری اجتماعی محسوب می‌شود. جامعه‌ای که برای سالمندان خود برنامه نداشته باشد، در واقع برای آینده خود برنامه‌ریزی نکرده است.

آرزوی آرامش در کنار زاینده‌رود

با غروب خورشید در اصفهان و پراکنده شدن بازنشستگان از کنار زاینده‌رود، آرزوی آرامش برای نسلی که جوانی خود را صرف ساختن این سرزمین کرده، همچنان جاری است. آرامشی که در آن دغدغه دارو، درمان، اجاره‌خانه و هزینه‌های روزمره جای خود را به امنیت، احترام و آسودگی خاطر بدهد.

«عشق باید پادر میونی کنه تا آدم احساس جوونی کنه.»

این نسل انتظار دارد دوران سالمندی را باکرامت بیشتری سپری کند، و زاینده‌رود همچنان جاری است؛ همان‌گونه که آرزوهای بازنشستگان برای روزهایی آرام‌تر، همچنان در جریان است.