شهرداری تهران: زنان، بازیگران کلیدی در مدیریت بحران و افزایش تاب‌آوری جامعه

نقش چندوجهی زنان در بحران‌ها

مریم اردبیلی، مدیرکل امور زنان و خانواده شهرداری تهران، در نشست تخصصی «ادغام سلامت زنان و بارداری در برنامه‌های مدیریت بحران» که توسط سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران برگزار شد، به ظرفیت‌های اجتماعی و میدانی زنان اشاره کرد. وی بیان داشت که این ظرفیت‌ها گاهی فراتر از آن چیزی است که در پژوهش‌ها و سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.

«در ادبیات رایج مدیریت بحران، زنان عمدتاً به عنوان گروهی آسیب‌پذیر و قربانی بحران‌ها معرفی می‌شوند؛ افرادی که به دلیل ساختارهای اجتماعی، نیازهایشان کمتر دیده می‌شود و در فرآیندهای تصمیم‌گیری نیز نقش کمتری دارند. هرچند این نگاه مبتنی بر واقعیت‌های موجود است، اما تنها بخشی از واقعیت را نشان می‌دهد و باید به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های زنان نیز توجه شود.»

اردبیلی همچنین به نقش محوری مادران در خانواده در شرایط بحرانی اشاره کرد. مادران معمولاً نقش اصلی را در تفسیر و توضیح شرایط بحرانی برای اعضای خانواده، به‌ویژه کودکان، برعهده دارند و وضعیت روحی و روانی آنان می‌تواند شاخص مهمی برای سنجش وضعیت کلی خانواده در شرایط بحران باشد.

نیازهای ویژه و مدیریت نرم بحران

مدیرکل امور زنان و خانواده شهرداری تهران بر لزوم توجه به نیازهای خاص زنان در بحران‌ها تأکید کرد. وی با اشاره به مطالعات بین‌المللی توضیح داد که موضوعاتی مانند دسترسی به سرویس‌های بهداشتی، فضاهای اسکان اضطراری، حفظ حریم خصوصی و امنیت زنان نیازمند نگاه ویژه و سیاست‌گذاری حساس به جنسیت است. تأمین این نیازها باید همراه با حفظ کرامت انسانی زنان باشد.

اردبیلی خاطرنشان کرد که در بسیاری از بحران‌ها، شبکه‌های غیررسمی شکل‌گرفته توسط زنان بسیار سریع‌تر از ساختارهای رسمی وارد عمل شده‌اند. زنان به دلیل تجربه‌های زیسته خود معمولاً توانایی مدیریت همزمان چندین مسئله را دارند و می‌توانند در شرایط استرس شدید، نیازهای عاطفی، روانی و معیشتی اعضای خانواده را به طور همزمان مدیریت کنند. این توانایی یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های زنان در افزایش تاب‌آوری خانواده و جامعه است.

وی تجربه جنگ اخیر را مثال زد و گفت: «اگرچه ساختارهای رسمی معمولاً مدیریت سخت بحران مانند امدادرسانی، آواربرداری و ساماندهی زیرساخت‌ها را مردان برعهده دارند، اما بخش مهمی از مدیریت نرم بحران توسط زنان انجام می‌شود.» زنان به نیازهای پنهان، آسیب‌های اجتماعی، مسائل خانوادگی و مشکلات روانی افراد توجه بیشتری دارند و می‌توانند از بروز بسیاری از آسیب‌های ثانویه جلوگیری کنند.

عبور از نگاه حمایتی و پذیرش زنان به عنوان بازیگران فعال

اردبیلی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد که سیاست‌های مدیریت بحران باید از نگاه صرفاً حمایتی نسبت به زنان عبور کرده و آنان را به عنوان بازیگران فعال و اثرگذار در فرآیند مدیریت بحران به رسمیت بشناسد. او همچنین بر ضرورت توسعه رویکرد «مدیریت بحران خانواده‌محور» تأکید کرد و گفت: «خانواده مهم‌ترین بستر شکل‌گیری تاب‌آوری اجتماعی است و زنان در این میان نقشی کلیدی دارند. اگر خانواده بتواند با کمک زنان از بحران‌ها عبور کند، امکان تبدیل تهدیدها به فرصت، کاهش شکاف‌های اجتماعی و تقویت انسجام ملی نیز افزایش خواهد یافت.»

علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، نیز در این نشست به تغییر نگاه سنتی نسبت به زنان در مدیریت بحران اشاره کرد و اذعان داشت: «به جای اینکه زنان فقط به عنوان گروهی آسیب‌پذیر دیده شوند، باید آنها را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اجتماعی برای افزایش تاب‌آوری جامعه دانست.» او افزود که موضوع زنان و مادران باید در تمام مراحل مدیریت بحران، از پیشگیری و آمادگی تا پاسخ و بازتوانی، مورد توجه قرار گیرد و برنامه‌ها نیز با رویکرد خانواده‌محور، شناسایی نیازهای ویژه زنان و بهره‌گیری از ظرفیت آنان برای افزایش تاب‌آوری اجتماعی تدوین شوند.