دزفول؛ پایتخت صنایع دستی با ظرفیت‌های جهانی و چالش‌های داخلی

هنر دزفول، روایتگر ذوق و مهارت

صنایع دستی دزفول تنها یک کالای ساده نیست، بلکه جلوه‌ای از ذوق، عشق و مهارت هنرمندانی است که نقش هنر را در تار و پود کپو، ظرافت خراطی، طرح ظروف سرامیکی و اصالت گلیم به نمایش گذاشته‌اند. در پس هر قطعه از این آثار، ساعت‌ها تلاش، تجربه و خلاقیت نهفته است. در کوچه‌پس‌کوچه‌های دزفول، عطر تاریخ و طعم هنر را در خانه‌هایی با بوی بهشت و مزین به صنایع دستی زیبا می‌توان استشمام کرد؛ گنجینه‌ای که نسل به نسل از نیاکان به ما رسیده و نقش و نگار گذشته را به زندگی مدرن امروزی متصل می‌کند.

از کپوبافی‌های ظریف و کاربردی که گرما و زیبایی را به خانه‌ها می‌آورند، تا دست‌ساخته‌های خراطی با طرح‌های ماندگارشان، هنر حصیربافی، عبابافی و حتی ظروف سفالی که هر کدام داستانی از خلاقیت و صبر را روایت می‌کنند، همه و همه بخشی از شناسنامه فرهنگی دزفول هستند. کسب نشان یونسکو و چندین نشان ملی توسط هنرمندان دزفول تنها بخشی از افتخاراتی است که این هنرمندان برای زنده نگه داشتن هنر گذشتگان و انتقال عشق به اصالت به نسل آینده به دست آورده‌اند.

چالش‌ها و موفقیت‌های هنرمندان

الهام رفعت‌پناه، کارشناس ارشد پژوهش هنر، یکی از این هنرمندان است که از سال ۱۳۹۸ کارگاه سفالگری راه‌اندازی کرده و تمام تلاش خود را برای زنده نگه داشتن سفالگری و تولید ظروف سرامیکی به کار گرفته است. او معتقد است که هنر دست هنرمندان به این اجسام جان می‌دهد. این هنرمند با اشاره به استقبال از ظروف سرامیکی، اکنون سه نفر را در کارگاه خود مشغول به کار دارد که سالانه حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ قطعه ظروف پذیرایی سرامیکی تولید می‌کنند.

هزینه بالای مواد اولیه و تسهیلات محدود

به گفته خانم رفعت‌پناه، مواد اولیه این هنر، یعنی گل سرامیک، از کرج تأمین و ارسال می‌شود که هزینه حمل و نقل آن بسیار زیاد است. این موضوع باعث شده با وجود هزینه حمل، سود ناچیزی برای هنرمند باقی بماند، اما عشق به هنر آن‌ها را در این عرصه فعال نگه داشته است. وی با همکاری میراث فرهنگی تاکنون ۲ میلیارد ریال تسهیلات برای تهیه تجهیزات کارگاهش دریافت کرده است، اما برای تکمیل و توسعه کارگاه نیازمند تسهیلات بیشتری است که امکان دریافت آن را ندارد.

خانم رفعت‌پناه ظروف سرامیکی تولیدی خود را از طریق گالری‌های مختلف در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز، گیلان، سنندج و کشورهای کانادا و امارات به فروش می‌رساند و در حال رایزنی برای صادرات محصولات خود به کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله سلیمانیه عراق، کویت و عمان است. او همچنین آمادگی خود را برای تهیه ظروف پذیرایی سرامیکی به منظور اهدا به میهمانان و معرفی هرچه بهتر این هنر زیبا اعلام کرده است.

توسعه و احیای صنایع دستی دزفول

حمیدرضا خادم، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول، به فعالیت ۳۲ رشته صنعتگری فعال در حوزه صنایع دستی در این شهرستان اشاره می‌کند و می‌گوید: بسیاری از صنعتگران مانند نمدمالی به دلیل بی‌مهری و جبر زمانه از عرصه تولید خارج شده‌اند. وی احیای صنایع دستی اصیل دزفول را ضروری می‌داند و تأکید می‌کند که هنر صنعت‌های دزفول باید دوباره احیا و به نسل‌های آینده منتقل شوند.

افتخارات ملی و بین‌المللی

• ۱۵ نشان ملی: خراطی، کپوبافی، احرام‌بافی، سفال و سرامیک، میناکاری و گلیم‌بافی از صنایع دستی شاخص و فعال دزفول هستند. تاکنون ۹۲ نشان ملی در این شهرستان ثبت شده که ۱۵ نشان مربوط به رشته‌های کپوبافی، خراطی چوب، زیورآلات سنتی و سفال و سرامیک است که امسال کسب شده و نشانه توانمندی و اصالت هنر صنعتگران دزفولی است.
• ۳ نشان یونسکو: سه نشان یونسکو برای صنایع دستی دزفول کسب شده که یک نشان مربوط به کپوبافی و دو نشان مربوط به خراطی است. ثبت جهانی کپوبافی دزفول و پیگیری برای ثبت جهانی خراطی نیز در حال انجام است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول از برگزاری ۶ دوره رایگان کپوبافی، سفالگری و میناکاری در سال گذشته برای ترویج این هنرها خبر داد. همچنین، برگزاری ۴۰ بازارچه صنایع دستی برای حمایت از هنرصنعتگران، برپایی ۶ کارگاه هنری در خانه تیزنو و تبدیل یک خانه تاریخی به خانه خلاق در صنایع دستی از دیگر اقدامات این اداره برای اشتغال‌زایی است.

حمایت از هنرصنعتگران و برندسازی

حدود سه هزار هنرصنعتگر در شهرستان دزفول فعالیت دارند و صنایع دستی دزفول بین سنین و قشرهای فراوانی ترویج یافته و علاقه‌مندان بسیاری را جذب کرده است. خادم با اشاره به حمایت‌های مالی، از پرداخت تسهیلات حمایتی به ۷۵ نفر از صنعتگران و معرفی ۸۵ پرونده دیگر برای دریافت تسهیلات به بانک‌های عامل و تشکیل ۱۷۵ پرونده بیمه تأمین اجتماعی در راستای امنیت شغلی هنرمندان خبر داد.

بیش از ۷۵۰ کارت صنعتگری برای فعالان این حوزه پس از برگزاری دوره‌های رایگان صنایع دستی صادر شده است. صنایع دستی دزفول در نمایشگاه‌ها و بازارهای بین‌المللی از جمله سلیمانیه عراق عرضه شده و تلاش می‌شود محصولات دزفول با برند خودشان در بازار جهانی عرضه شوند. اهالی شهیون، به ویژه روستای پامنار، تلاش فراوانی برای توسعه و ترویج هنر کپوبافی داشته‌اند. برگزاری دوره‌های برندسازی و دوره‌های فضای مجازی با همکاری میراث فرهنگی نیز به صنعتگران کمک می‌کند تا در بازار امروزی به‌روز باشند و محصولات خود را صادر کنند. همچنین، دوره‌های آموزش صنایع دستی در زندان، مدارس، دانشکده‌ها و تیپ زرهی دزفول برای جذب مهارت نسل جوان، کاهش آمار جرائم و اشتغال‌زایی برگزار شده است.

ضرورت توسعه گردشگری صنایع دستی

رئیس اداره میراث فرهنگی دزفول معتقد است که نباید اجازه داد صنایع دستی این شهر هنرمندپرور به فراموشی سپرده شود. وی تصریح کرد: اداره میراث فرهنگی برای توسعه گردشگری صنایع دستی و حمایت از هنرمندان از هیچ تلاشی دریغ نخواهد کرد، زیرا صادرات این محصولات ضمن ایجاد اشتغال و معرفی هنر مردم کشورمان، ارزآوری فراوانی به همراه خواهد داشت. خادم ادامه داد: کیفیت صنایع دستی دزفول، به ویژه کپوبافی، در دنیا بی‌نظیر است و امید می‌رود تمدن پنج هزار ساله این شهر که با صنایع دستی آمیخته است، زنده نگه داشته شود.

رئیس اداره میراث فرهنگی دزفول از برنامه‌ریزی برای برقراری ارتباط با کشورهای دیگر خبر می‌دهد تا دستان توانمند هنرمندان دزفول همواره در راستای توسعه صنایع دستی به کار گرفته شود. صنایع دستی دزفول با تکیه بر پیشینه تاریخی، مهارت هنرمندان و ظرفیت بالای حضور در بازارهای داخلی و خارجی، از مهم‌ترین جلوه‌های هویت فرهنگی این شهرستان است. رفع موانع موجود، ایجاد بازارچه دائمی، حمایت مؤثر از هنرمندان و توسعه بسترهای صادراتی، می‌تواند نقش مهمی در حفظ هنرهای اصیل، ایجاد اشتغال و معرفی فرهنگ غنی دزفول در عرصه‌های ملی و بین‌المللی ایفا کند.