خودسانسوری نویسنده ایرانی برای دریافت مجوز و جذب مخاطب

تغییر ذائقه مخاطب و تاثیر آن بر ادبیات

امیرعلی مهاجری، نویسنده کتاب «همانجا که نیاکانمان خاطره ساختند»، در گفت‌وگو با خبرنگار کتاب ایرنا، به صراحت درباره چالش‌های پیش روی نویسندگان در شرایط کنونی بازار کتاب سخن گفت. او تاکید کرد که تجربه شخصی‌اش در تهیه پادکست و تالیف کتاب، به همراه بازخوردهای ناشران و بازار، نشان می‌دهد که مخاطب امروزی دیگر تمایلی به خواندن داستان‌های قطور و رمان‌های بلند ندارد.

مهاجری با اشاره به تاثیر شبکه‌های اجتماعی که داستان‌ها را در کمتر از یک دقیقه یا ۳۰ ثانیه روایت می‌کنند، معتقد است که سلیقه مخاطب به سمت «فست فودی» شدن پیش رفته است. وی این تغییر را طبیعی دانسته و نسل‌های مختلف را در طول زمان متغیر می‌داند. این نویسنده می‌افزاید: «بحث بازار کتاب و هزینه بالای کاغذ موجب شده است که اگر کتاب قطور باشد، بسیاری از ناشران آن را قبول نکنند. ناشر هزینه کتاب، سودآوری و ذائقه مخاطب را می‌سنجد، ناشر روان‌شناسی مخاطب را در نظر دارد، پس اینجا دغدغه من علاوه بر مخاطب به ناشر و مخاطب هم باز می‌گردد.»

خودسانسوری برای عبور از سد مجوز

مهاجری اذعان می‌کند که در زمان نوشتن، دستش کاملاً باز نیست و برای همین، تمامی کتاب‌هایش در کمترین زمان و بدون کوچک‌ترین سانسور مجوز دریافت می‌کنند. این نکته نشان‌دهنده آگاهی او از خطوط قرمز و نحوه نگارش برای جلوگیری از مشکلات احتمالی است. او می‌گوید: «فکر می‌کنم این روزها که هر کاری برای همه ما سخت‌تر شده است، باید با آگاهی در هر صنف و کاری که می‌خواهیم بکنیم، مسائل را چند بُعدی ببینم، زیرا نمی‌توان با در نظر گرفتن یک پیش رفت.»

«همانجا که نیاکانمان خاطره ساختند»: روایتی از عشق در دو نسل

کتاب «همانجا که نیاکانمان خاطره ساختند» اثری است که سرنوشت دو نسل متفاوت، یک پدربزرگ و نوه‌اش را به تصویر می‌کشد. این دو شخصیت در تجربه روابط عاطفی، مسیری نزدیک به هم را طی می‌کنند، اما نحوه برخورد و سرنوشت آنها متفاوت است. مهاجری توضیح می‌دهد: «در یک جای رمان این دو نسل در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند، اما هرچه کتاب رو به انتها می‌رود، تقابل به نقطه مشترکی می‌رسد.»

داستان این رمان در استان گیلان اتفاق می‌افتد و حتی دیالوگ‌هایی به زبان گیلکی در متن آن گنجانده شده است. برای مخاطبانی که با این زبان آشنایی ندارند، ترجمه دیالوگ‌ها در کتاب ارائه شده است. (لازم به ذکر است که در زبان فارسی، گیلکی را «گویش» حساب می‌کنند، اما در کتاب‌های زبان‌شناسی دنیا، گیلکی یک شاخه مستقل محسوب می‌شود.)

هدف از نگارش کتاب: بررسی عشق و عوامل موثر بر آن

هدف اصلی مهاجری از نگارش این داستان، بررسی این پرسش است که آیا نحوه برخورد انسان‌ها با مسئله عشق، سرنوشت آن را تغییر می‌دهد یا عوامل دیگری مانند فرهنگ، تفکر، دیدگاه و رفتار انسان‌ها در آن دخیل هستند. او به دنبال نشان دادن این است که چگونه دو نسل از دو تاریخ متفاوت و در یک خانواده می‌توانند دو نوع تجربه متفاوت از عشق داشته باشند و در عین تفاوت، اشتراک‌هایی در نحوه برخورد با عشق از خود نشان دهند.

تمرکز بر روابط انسانی، نه جزئیات تاریخی

مهاجری تاکید می‌کند که در این کتاب به اتفاقات تاریخی مهمی مانند مبارزات سیاهکل نپرداخته است. او توضیح می‌دهد: «پدربزرگ داستان شخصیتی ارتشی و نظامی است و در زمان رضاخان و پسارضاخان دوره ارتشی را طی کرده است؛ اما تمرکز کتاب روی روابط انسانی است. پدربزرگ شخصی است که برای فرار یا کینه‌جویی محل روستا و فردی را که دوست دارد، ترک می‌کند و به ارتش می‌پیوندد.»

شخصیت نسل دوم در کتاب، دوره‌ای از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰ را تجربه می‌کند و تمام وقایعی که در دهه‌های اخیر رخ داده، در این بخش بیان می‌شود. پدربزرگ در این روایت، بیشتر بهانه‌ای برای بازگویی تاریخ است تا تمرکز مستقیم بر آن. مهاجری دلیل عدم پرداختن عمیق به جزئیات تاریخی را حجم کتاب و حوصله مخاطب امروزی می‌داند: «اتفاق‌های تاریخی را بیان نکردم، زیرا این کتاب بیش از ۲۰۰ صفحه است و اگر مسائل تاریخی را به آن اضافه می‌کردم قطورتر می‌شد و این حجم از حوصله مخاطب امروزی خارج است. در کتاب فقط مقداری به مسائل روز آن دوران مانند همه‌گیری تیفوس، حمله روس‌ها از شمال و وقایع تاریخی دهه ۲۰ شمسی پرداخته شده است. در داستان اشاره‌هایی به مسائل تاریخی می‌شود اما وارد ریز آنها نمی‌شود.»

مشخصات نشر

کتاب «همانجا که نیاکانمان خاطره ساختند» نوشته امیرعلی مهاجری در قطع رقعی، جلد شومیز، در ۱۹۲ صفحه در سال ۱۴۰۴ توسط انتشارات متخصصان به شکل الکترونیک منتشر شده است.