آرشیوهای تعزیه ایران در واتیکان؛ هشداری برای حفظ میراث آیینی

در پنجمین رویداد «جمعه‌های تئاتر شهر»، مستند تحسین‌شده «تمرین آخر» به کارگردانی ناصر تقوایی به نمایش درآمد تا بار دیگر ضرورت حفظ و ساماندهی میراث آیینی ایران مورد توجه قرار گیرد.

انتقاد از فقدان نهاد متولی تعزیه

محمدحسین ناصربخت، پژوهشگر برجسته نمایش‌های ایرانی، در حاشیه این مراسم با ابراز نگرانی از وضعیت اسناد تعزیه گفت: «پس از ثبت جهانی تعزیه، تأسیس بنیاد تعزیه به یک ضرورت تبدیل شد، اما متأسفانه تا امروز این بنیاد ایجاد نشده است.» وی تأکید کرد که در نبود یک مرکز متمرکز، بسیاری از گنجینه‌های نمایشی ایران در خارج از کشور نگهداری می‌شوند و وضعیت به گونه‌ای است که اکنون بهترین آرشیوهای تعزیه در واتیکان قرار دارد.

مستند «تمرین آخر»؛ روایتی متفاوت از شبیه‌خوانی

این مستند که با مدیریت تولید محمدحسین ناصربخت و در منطقه تاریخی زواره تصویربرداری شده، تلاشی برای ثبت ابعاد نمایشی تعزیه برای یونسکو بود. ناصربخت درباره ویژگی‌های این اثر توضیح داد:

«آقای تقوایی در این فیلم الزامی برای نمایش عینی و کامل مجلس تعزیه نداشت؛ بلکه با بهره‌گیری از تکنیک‌های سینمایی، نورپردازی و معماری بنا، فضایی تأمل‌برانگیز و نمادین از این آیین خلق کرد.»

تئاتر شهر؛ بستری برای احیای فرهنگ

کورش سلیمانی، رئیس مجموعه تئاتر شهر، با اشاره به اهمیت برگزاری این رویدادها بیان کرد: «ما به فرهنگ نیاز داریم تا در طوفان حوادث روزگار، مسیر خود را گم نکنیم.» وی ناصر تقوایی را نمونه‌ای از یک روشنفکر میهن‌پرست دانست که آثارش همچون مدرسه‌ای ماندگار برای هنر ایران است.

اهمیت تعزیه در هنرهای نمایشی

کارشناسان حاضر در این نشست بر لزوم توجه ویژه به تعزیه تأکید کردند. برخی از نکات کلیدی مطرح شده درباره این هنر آیینی عبارتند از:

• غنای تکنیکی: تعزیه دارای ساختارهای منحصر به فردی است که کارگردانان بزرگ جهان از آن الهام گرفته‌اند.
• میراث ناملموس: ثبت جهانی این هنر در یونسکو، مسئولیت ملی برای حفظ و پژوهش در آن ایجاد کرده است.
• ضرورت پژوهش: بررسی علمی بازی، موسیقی و آداب تعزیه برای نسل‌های آینده ضروری است.