آکرا؛ کانون جدید تلاش‌های جهانی برای عدالت ترمیمی و جبران خسارات برده‌داری

کنفرانس بین‌المللی «گام‌های بعدی» در آکرا، پایتخت غنا، با گرد هم آوردن سران کشورها، کارشناسان حقوقی و نمایندگان جوامع مدنی، فصل جدیدی از تلاش‌های جهانی برای تحقق عدالت ترمیمی و پاسخگویی در قبال میراث برده‌داری را گشود.

از نمادگرایی تا اقدام عملی

این نشست که در قلعه تاریخی «کریستین‌بورگ» برگزار شد، واکنشی مستقیم به قطعنامه اخیر مجمع عمومی سازمان ملل بود که تجارت انسان و برده‌داری نژادی را به عنوان یکی از فجیع‌ترین جنایات علیه بشریت به رسمیت شناخت. این قطعنامه با حمایت ۱۲۳ کشور، نخستین سند اختصاصی سازمان ملل در این حوزه محسوب می‌شود.

محورهای کلیدی چارچوب ۱۹ ماده‌ای

خروجی اصلی این کنفرانس، تدوین سندی ۱۹ ماده‌ای است که خواسته‌های مشخصی را برای جبران خسارت مطرح می‌کند:

• درخواست عذرخواهی رسمی از تمامی دولت‌ها و نهادهای منتفع از برده‌داری
• ایجاد سازوکارهای عملی برای پرداخت غرامت
• استرداد آثار فرهنگی و بقایای انسانی به کشورهای مبدأ
• برنامه‌های گسترده برای لغو بدهی‌های بین‌المللی و حمایت‌های آموزشی

چالش‌های مسیر عدالت

اگرچه کشورهایی نظیر هلند در سال ۲۰۲۲ عذرخواهی رسمی خود را اعلام کرده‌اند، اما بسیاری از قدرت‌های استعماری سابق همچنان از پذیرش تعهدات مالی مستقیم سر باز می‌زنند. رئیس‌جمهور غنا، جان درامانی ماهاما، در این نشست ضمن تاکید بر لزوم عبور از نمادگرایی، از تشکیل سه نهاد بین‌المللی خبر داد که به طور تخصصی بر عدالت ترمیمی، استرداد فرهنگی و امور حقوقی تمرکز خواهند کرد.

«پیامدهای پایدار برده‌داری همچنان در قالب نابرابری‌های ساختاری، شکاف‌های اقتصادی و تبعیض‌های سیستماتیک در سراسر جهان خودنمایی می‌کند.»

همگرایی آفریقا و کارائیب

یکی از دستاوردهای مهم این کنفرانس، تقویت همکاری استراتژیک میان کشورهای آفریقایی و کشورهای حوزه کارائیب (CARICOM) است. این اتحاد با هدف ایجاد یک جبهه واحد در مجامع بین‌المللی برای پیشبرد مطالبات عدالت‌خواهانه صورت گرفته است. کارشناسان معتقدند موفقیت این مسیر در گرو تداوم فشار دیپلماتیک و ایجاد اجماع جهانی برای تبدیل بیانیه‌ها به سیاست‌های اجرایی است.