احیای تعزیه ۵۰ ساله دشتستان؛ وقتی مستندساز خود بخشی از سوژه شد

عقیل جماعتی، مستندساز ایرانی، در فرآیند ثبت تصویری آیین دیرینه «تعزیه کارناوال اسرا دشتستان»، با تغییر مسیر از یک ناظر به یک کنشگر هنری، موفق به احیای این میراث نیم‌قرنی شد.

از ثبت مستند تا احیای یک آیین کهن

تعزیه کارناوال اسرا دشتستان که قدمت آن به سال ۱۳۵۲ در مسجد سیدالشهدا شهر برازجان بازمی‌گردد، به دلیل برخی مشکلات اجرایی و کمبود نیروی آموزش‌دیده، طی سال‌های اخیر متوقف شده بود. عقیل جماعتی با هدف حفظ این حافظه جمعی، پروژه مستندسازی خود را آغاز کرد، اما در میانه راه با مشارکت فعال در اجرا، نقش مهمی در بازگرداندن این آیین به صحنه ایفا کرد.

چالش‌های بازگشت به میدان شبیه‌خوانی

جماعتی که پس از ۱۰ سال دوری از میدان شبیه‌خوانی، در نقش «عمر سعد» به صحنه بازگشت، این تجربه را فراتر از یک بازیگری ساده توصیف می‌کند. او با اشاره به تکنیک‌های نمایشی در تعزیه می‌گوید:

«تعزیه به حقیقت همان فاصله‌گذاری برشت را درون خود حفظ کرده است. هیچ‌وقت آن‌قدر عمیق نمی‌شوی که فراموش کنی این تو نیستی، فقط جای او قرار گرفته‌ای.»

ابعاد فنی مستندسازی و احیای فرهنگی

• ترکیب مستند و درام: مستندساز در این پروژه هم‌زمان هم سوژه فیلم است و هم عامل اجرایی.
• انتقال تجربه: یکی از اهداف اصلی این پروژه، تربیت نیرو و برقراری پیوند میان نسل گذشته و جوانان است.
• هویت‌شناسی: این اثر تنها یک ثبت تصویری نیست، بلکه تلاشی برای بازیابی بخشی از فرهنگ مذهبی و هنری ایران است.

اهمیت حفظ میراث آیینی

این مستندساز معتقد است که آیین‌ها روح جمعی یک جامعه هستند و برای بقا نیاز دارند با انسان هم‌عصر خود ارتباط برقرار کنند. به گفته او، بروزرسانی آیین به معنای مدرن کردن نیست، بلکه بازیابی آن برای نسل‌های آینده است تا خاطرات جمعی به دست فراموشی سپرده نشود.