حذف آثار مکس پلانک از آرشیوهای علمی؛ قربانی الگوریتم‌های مدرن

حذف غیرمنتظره آثار علمی مکس پلانک؛ خطای الگوریتم یا سوءبرداشت حقوقی؟

اقدام اخیر یک مجله علمی معتبر در حذف دو مقاله متعلق به مکس پلانک، فیزیکدان مشهور و برنده جایزه نوبل، جامعه علمی را در بهت فرو برده است. این مقالات که در دهه ۱۹۴۰ منتشر شده بودند، اکنون از پایگاه داده مجله Naturwissenschaften حذف شده و جای خود را به صفحات خالی داده‌اند.

ریشه ابهام در کجاست؟

پژوهشگران تاریخ علم، ایو ژینگر و مهدی خلفاوی، پس از بررسی‌های دقیق دریافتند که این حذف‌ها احتمالاً ناشی از یک سوءتفاهم بزرگ درباره استانداردهای انتشاراتی در قرن بیستم است. به نظر می‌رسد الگوریتم‌های مدرن که برای شناسایی «سرقت علمی» و «انتشار تکراری» طراحی شده‌اند، به‌اشتباه این آثار تاریخی را به عنوان موارد نقض کپی‌رایت علامت‌گذاری کرده‌اند.

«اعمال استانداردهای امروزی بر متون تاریخی، نه تنها غیرمنطقی است، بلکه باعث مخدوش شدن سوابق علمی می‌شود.»

تفاوت معیارهای علمی در گذر زمان

در اوایل قرن بیستم، رویکرد به انتشار مقالات علمی با امروز تفاوت‌های بنیادینی داشت. در آن دوران، هدف اصلی توزیع گسترده دانش در جوامع علمی بود که به دلیل محدودیت‌های جغرافیایی و زبانی از هم جدا بودند. بنابراین، انتشار یک مطلب در قالب‌های مختلف (مانند سخنرانی، جزوه و مقاله مجله) امری رایج و پذیرفته‌شده بود.

جدول مقایسه رویکردها

مورخان بر این باورند که ناشران بزرگ امروزی با حساسیت بیش از حد بر روی کپی‌رایت، در واقع در حال پاکسازی تاریخ علم از متونی هستند که در زمان خود کاملاً قانونی و ارزشمند بوده‌اند. این اقدام که از سوی کارشناسان «غیرقابل قبول از نظر فکری» توصیف شده، نیاز به بازنگری فوری در نحوه مدیریت آرشیوهای دیجیتال تاریخی را بیش از پیش نمایان کرده است.