«درخت گیلاس»؛ روایتی خلاقانه از مفاهیم عاشورا برای کودکان

ترجمه مفاهیم عاشورا به زبان کودک در نمایش «درخت گیلاس»

نمایش «درخت گیلاس» به کارگردانی شراره طیار، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های تئاتر عروسکی و آیین‌های نمایشی ایرانی، روایتی نوین از مفاهیم عمیق انسانی و عاشورایی را برای نسل کودک و نوجوان به تصویر کشیده است. این اثر که با نگاهی به کتاب «چرا؟ چرا؟ چرا؟» اثر کلر ژوبرت تولید شده، فراتر از یک سرگرمی ساده، بر پرورش تفکر پرسشگر در کودکان تمرکز دارد.

ساختاری نمادین در بستر نمایش ایرانی

در این نمایش، پرندگانی تحت سلطه دارکوبی زندگی می‌کنند که آواز خواندن را ممنوع کرده و سکوت را به قانون تبدیل کرده است. ورود بلبلی که با پرسش «چرا؟» در برابر این استبداد می‌ایستد، هسته اصلی داستان را شکل می‌دهد. امیرحسین انصافی، بازیگر و آهنگساز نمایش، درباره شیوه اجرایی آن می‌گوید:

«این نمایش از دو سنت نمایشی ایرانی؛ یعنی تعزیه و نمایش عروسکی الهام گرفته است. عروسک‌ها با ساختاری نزدیک به اوریگامی، کارکردی نمادین دارند و بازیگر هم‌زمان با ایفای نقش، عروسک را هدایت می‌کند تا به یک وحدت بصری و معنایی برسند.»

پیام عاشورا در قالب تمثیل

اگرچه «درخت گیلاس» روایت مستقیم وقایع کربلا نیست، اما از فلسفه عاشورا و مفهوم آزادگی الهام گرفته است. این نمایش با استفاده از عناصر تعزیه نظیر رجزخوانی و بحرطویل، تقابل میان حق و باطل را در جهانی متناسب با تخیل کودک بازآفرینی می‌کند. به گفته عوامل نمایش، هدف این بوده است که مفاهیم بزرگ اخلاقی بدون کلیشه‌های رایج و از طریق داستانی ملموس به مخاطب منتقل شود.

تأثیرگذاری بر ذهن مخاطب

یکی از دستاوردهای مهم این نمایش، بازخوردهای دریافتی از خانواده‌ها مبنی بر افزایش روحیه پرسشگری در کودکان است. انصافی در این باره می‌افزاید:

• استفاده از موسیقی تعزیه برای حفظ ارتباط عاطفی و آیینی
• ایجاد فضای تعاملی میان بازیگر و مخاطب کودک
• بهره‌گیری از نورپردازی و طراحی صحنه برای تقویت نمادها

نمایش «درخت گیلاس» با موفقیت توانسته است از طریق پیوند میان میراث کهن نمایشی ایران و ادبیات کودک، جرقه‌ای برای علاقه‌مندی نسل جدید به هنرهای سنتی ایجاد کند.