کتابخانه‌های شخصی؛ میراثی که در غبار فراموشی به حراج می‌رود

تاراج حافظه: سرنوشت تلخ کتابخانه‌های خانگی

این روزها در بازار کتاب دست‌دوم خیابان انقلاب، صحنه‌هایی تکرار می‌شود که بازتاب‌دهنده یک تراژدی فرهنگی است؛ کتاب‌هایی که عمری را در کنار صاحبان خود سپری کرده‌اند، اکنون به صورت کارتن‌های کیلویی در گوشه خیابان رها شده‌اند.

کتاب‌هایی که هویت خود را از دست می‌دهند

وقتی نسلی که کتاب را به عنوان بخشی از هویت و افتخار خود می‌دید، از میان می‌رود، میراث مکتوب او اغلب با بی‌توجهی بازماندگان روبرو می‌شود. کتابخانه‌هایی که پنج دهه با دقت جمع‌آوری شده‌اند، به جای آنکه به عنوان یک گنجینه فکری حفظ شوند، به سرعت تقسیم و به دلالان فروخته می‌شوند.

ارزش پنهان در حاشیه‌نویسی‌ها

مشکل اصلی تنها فروش کتاب‌ها نیست، بلکه نابودی ردپای ذهن صاحبان آن‌هاست. بسیاری از این کتاب‌ها حاوی:

• یادداشت‌های شخصی و حاشیه‌نویسی‌های دقیق
• تاریخ‌ها و امضاهای یادگاری
• نشانه‌هایی از نوع نگاه صاحب کتاب به متون

این یادداشت‌ها، سند یک رابطه عمیق بین یک انسان و متن هستند که با فروش کتاب، برای همیشه از حافظه تاریخی حذف می‌شوند.

کتابخانه خانگی پرتره یک ذهن است؛ وقتی آن را کارتن می‌کنیم و می‌فروشیم، در واقع پرتره را پاره می‌کنیم.

خلاء زیرساختی برای حفظ میراث مکتوب

در حالی که در بسیاری از کشورهای جهان، کتابخانه‌های دانشگاهی و بنیادهای فرهنگی با سازوکارهای مشخص، مجموعه‌های خصوصی را پذیرش و آرشیو می‌کنند، در ایران فقدان چنین ساختاری کاملاً محسوس است. کتابخانه ملی ظرفیت محدودی دارد و نهادهای دانشگاهی نیز اغلب تمایلی به جذب مجموعه‌های عمومی نشان نمی‌دهند. نتیجه این است که هر روز، یک کتابخانه خانگی بدون هیچ مراسمی تعطیل و آثار آن در غبار فراموشی پراکنده می‌شود.