سرنوشت تلخ کتابخانه‌های شخصی؛ وقتی حافظه فکری یک نسل به حراج می‌رود

تراژدی خاموش کتابخانه‌های بی‌وارث

در حالی که نسل کتاب‌خوان و فرهیخته گذشته به تدریج از میان ما می‌رود، کتابخانه‌های خانگی که حاصل پنج دهه تلاش و عشق به مطالعه بوده‌اند، با سرنوشتی تلخ روبرو شده‌اند. این کتابخانه‌ها که روزگاری نماد هویت و اندیشه صاحبانشان بودند، اکنون در بازار کتاب دست‌دوم تهران به کالاهایی کیلویی تبدیل شده‌اند.

سرنوشت تلخ کتاب‌های ارزشمند

بازار کتاب انقلاب شاهد حضور کارتن‌هایی است که وارثان بی‌خبر از ارزش معنوی و فکری آثار، آن‌ها را به دست دلالان می‌سپارند. بسیاری از این کتاب‌ها شامل نسخه‌های نایاب، چاپ‌های اول و آثار کلاسیک هستند که با بی‌توجهی به قیمت کاغذ فروخته می‌شوند. این در حالی است که هر کتاب، روایتی از زندگی صاحبش را در خود دارد.

از دست رفتن حافظه فکری یک نسل

بسیاری از کتاب‌های موجود در این کتابخانه‌ها دارای حاشیه‌نویسی‌ها، یادداشت‌ها و تاریخ‌هایی هستند که ردپای اندیشه و روابط عاطفی صاحبانشان را نشان می‌دهد. این یادداشت‌ها، سندی از تاریخ فکری جامعه هستند که با دور ریخته شدن یا فروش کیلویی، برای همیشه از حافظه جمعی پاک می‌شوند.

کتابخانه خانگی پرتره یک ذهن است؛ وقتی آن را کارتن می‌کنیم و می‌بریم دور، در واقع پرتره را پاره می‌کنیم و پرتره پاره‌شده دیگر به هیچ قابی نمی‌خورد.

نبود سازوکارهای حفاظتی در ایران

در حالی که در کشورهای دیگر، کتابخانه‌های دانشگاهی و بنیادهای فرهنگی با سازوکارهای مشخص، کتابخانه‌های شخصی را گردآوری و فهرست‌بندی می‌کنند، در ایران خلأ جدی در این زمینه احساس می‌شود. ظرفیت محدود کتابخانه ملی و بی‌علاقگی دانشگاه‌ها به مجموعه‌های عمومی باعث شده است که هر روز، یک کتابخانه خانگی بدون هیچ مراسم یا اطلاعیه‌ای برای همیشه تعطیل شود.