درگذشت جان اسپوزیتو؛ محققی که نگاه غرب به اسلام را متحول کرد

وداع با اندیشمندی که نگاه غرب به اسلام را تغییر داد

جان ال. اسپوزیتو، استاد برجسته مطالعات دینی و امور بین‌الملل در دانشگاه جورج‌تاون، در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ در پی عوارض ناشی از عمل جراحی قلب درگذشت. او به عنوان یکی از تأثیرگذارترین پژوهشگران معاصر، نقشی کلیدی در بازتعریف روابط میان جهان اسلام و غرب ایفا کرد.

مسیر فکری و آکادمیک

اسپوزیتو که در سال ۱۹۴۰ در نیویورک متولد شد، فعالیت علمی خود را با تکیه بر تحلیل‌های دقیق جامعه‌شناختی آغاز کرد. او با انتشار بیش از ۵۵ کتاب، چارچوب‌های سنتی و اغلب جانبدارانه مطالعات اسلامی در غرب را به چالش کشید و تلاش کرد تا از دریچه تجربیات بومی جوامع مسلمان به تحلیل مسائل سیاسی و مذهبی بپردازد.

چالش با روایت‌های غالب

اسپوزیتو همواره در تقابل با نظریات تقلیل‌گرایانه مانند «برخورد تمدن‌ها» بود. او معتقد بود که بسیاری از تحلیل‌های غربی تحت تأثیر سوگیری‌های سکولار و منافع امنیتی قرار دارند. در مقابل، او بر درک عمیق‌تر از انگیزه‌های سیاسی مسلمانان تمرکز داشت که بر محورهای زیر استوار بود:

• کرامت انسانی و عدالت اجتماعی
• حق تعیین سرنوشت
• مخالفت با سلطه خارجی

اسپوزیتو معتقد بود اسلام نباید به عنوان «دیگری» نگریسته شود، بلکه باید به عنوان بخشی از تلاش جهانی برای ایجاد جهانی اخلاقی و عادلانه درک گردد.

میراث علمی

تأثیر او بر نسل جدید پژوهشگران و تغییر گفتمان آکادمیک در قبال اسلام، بی‌بدیل توصیف شده است. او با نقد سیاست‌های استعماری و استبدادی، فضایی برای گفت‌وگوی مبتنی بر احترام متقابل و حقوق بین‌الملل ایجاد کرد که تا سال‌ها مرجع اصلی مطالعات اسلامی در دانشگاه‌های جهان خواهد بود.