افزایش ریسک بی‌تابعیتی نوزادان در پی گسترش رحم اجاره‌ای بین‌المللی

بحران بی‌تابعیتی نوزادان در پی افزایش استفاده از رحم اجاره‌ای برون‌مرزی

افزایش چشمگیر استفاده از خدمات رحم اجاره‌ای در خارج از مرزها، کارشناسان را نسبت به خطر فزاینده بی‌تابعیتی نوزادان و فقدان یک چارچوب حقوقی بین‌المللی نگران کرده است. این هشدارها پس از آن مطرح شد که تلاش ۱۵ ساله «کنفرانس حقوق بین‌الملل خصوصی لاهه» (HCCH) برای تدوین کنوانسیونی جهانی در این زمینه، به دلیل اختلافات عمیق میان کشورهای عضو به حالت تعلیق درآمد.

چالش‌های حقوقی و پدیده والدین لنگ

پروفسور مایکل هلنر، رئیس کارگروه مربوطه در کنفرانس لاهه، تأکید می‌کند که فقدان هماهنگی میان دولت‌ها منجر به بروز مشکلات جدی برای کودکان شده است. او از پدیده‌ای به نام والدین لنگ سخن می‌گوید؛ وضعیتی که در آن یک کودک در کشورهای مختلف دارای والدین قانونی متفاوتی است یا در هیچ کشوری به عنوان شهروند به رسمیت شناخته نمی‌شود.

عدم وجود اراده سیاسی برای ایجاد چارچوب قانونی، تنها به افزایش بلاتکلیفی و آسیب دیدن حقوق کودکان منجر شده است.

آمار و وضعیت فعلی

اگرچه آمار دقیقی از تولدهای رحم اجاره‌ای در سطح جهان وجود ندارد، اما داده‌های بریتانیا نشان‌دهنده رشد سریع این پدیده است. در سال ۲۰۲۵، تعداد این تولدها به بیش از ۹۸۱ مورد رسید که اکثر آن‌ها در کشورهایی نظیر ایالات متحده، اوکراین، نیجریه، گرجستان، کلمبیا و مکزیک متولد شده‌اند.

جدال اخلاقی بر سر بهره‌کشی

در حالی که برخی آژانس‌های فعال در این حوزه بر لزوم تنظیم مقررات برای انجام اخلاقی این فرایند تأکید دارند، مخالفان و مدافعان حقوق بشر دیدگاه متفاوتی دارند:

• موضع سازمان‌های حقوق بشری: رحم اجاره‌ای به عنوان سیستمی برای خشونت و بهره‌کشی از زنان در کشورهای محروم توصیف شده است.
• دیدگاه آژانس‌های تسهیل‌کننده: طرفداران این روش معتقدند با نظارت دقیق می‌توان از بهره‌کشی جلوگیری کرد و به زوج‌های نابارور کمک نمود.

با توجه به تفاوت‌های بنیادین در قوانین کشورها، از ممنوعیت کامل در ایتالیا تا مجاز بودن رحم اجاره‌ای تجاری در برخی ایالت‌های آمریکا، فعالان حقوق کودک هشدار می‌دهند که تا زمان دستیابی به یک توافق بین‌المللی، کودکان همچنان در وضعیت حقوقی مبهم باقی خواهند ماند.