جنجال استفاده از گنجینه ۳ هزار ساله ایران در جواهرات ستاره هالیوودی

جنجال فرهنگی بر سر میراث باستانی ایران در هالیوود

حضور زندایا، ستاره مشهور هالیوود، در مراسم فوتوکال فیلم «ادیسه» به کارگردانی کریستوفر نولان در لندن، فراتر از یک رویداد سینمایی به یک مناقشه جدی در حوزه میراث فرهنگی و باستان‌شناسی تبدیل شد. موضوع اصلی این جنجال، استفاده از یک جفت گوشواره طلایی است که ریشه در گنجینه تاریخی زیویه ایران دارد.

گنجینه‌ای باستانی در قاب مدرن

این گوشواره‌ها که توسط جواهرساز لندنی، گلن اسپیرو، طراحی شده‌اند، از دو مدال طلای متعلق به هزاره اول پیش از میلاد ساخته شده‌اند. این آثار که به گنجینه زیویه در استان کردستان منتسب هستند، با استفاده از طلا و الماس مدرن قاب‌بندی شده‌اند. برند «بارون لندن» که مالکیت این مجموعه را بر عهده دارد، تأکید کرده است که مدال‌ها بدون آسیب فیزیکی به اصل اثر در این جواهرات جای گرفته‌اند.

واکنش‌ها؛ از انتقاد تا دفاع

این اقدام با واکنش‌های متفاوتی در سطح جهانی روبرو شده است:

• دیدگاه منتقدان: کارشناسان باستان‌شناسی این عمل را «کالایی‌سازی» آثار تدفینی و تاریخی می‌دانند. با توجه به سابقه غارت آثار زیویه در دهه‌های گذشته، بسیاری معتقدند این اقدام به بازار قاچاق عتیقه مشروعیت می‌بخشد و خواستار شفافیت در اصالت و بازگشت این آثار به سرزمین مادری هستند.
• دیدگاه حامیان: در مقابل، طراحان معتقدند که این قاب‌بندی غیرتهاجمی بوده و نه تنها آسیبی به اثر نرسانده، بلکه باعث جلب توجه نسل جدید به هنر والای ایران باستان در سطحی بین‌المللی شده است.

این جنجال بار دیگر پرسش‌های اخلاقی درباره مالکیت میراث بشری و مرز باریک میان ادای احترام به تاریخ و مصادره استعماری میراث فرهنگی جوامع دیگر را به صدر اخبار حوزه مد و هنر بازگردانده است.