آغاز عصر «تکنو-سالاری» در علوم آمریکا؛ هوش مصنوعی در برابر آکادمی

تغییر رادیکال در ساختار علمی آمریکا

دولت ترامپ با رونمایی از نخستین مرحله بودجه‌های «ماموریت پیدایش» (Genesis Mission)، مبلغ ۵ میلیارد دلار را به صدها پروژه علمی مبتنی بر هوش مصنوعی اختصاص داد. این اقدام که کاخ سفید آن را از نظر فوریت و بلندپروازی با «پروژه منهتن» مقایسه کرده است، نشان‌دهنده تغییر مسیر جدی در سیاست‌گذاری علمی ایالات متحده است.

«عصر طلایی» جدید یا قبضه سیاسی؟

همزمان با این تخصیص بودجه، مایکل کراتسیوس، مشاور علمی دولت، از وعده ایجاد «عصر طلایی جدید» در علم آمریکا سخن گفت؛ دورانی که در آن تمرکز اصلی بر هوش مصنوعی، رباتیک و انرژی هسته‌ای قرار دارد و علوم زیستی به حاشیه رانده می‌شوند. منتقدان بر این باورند که این دستور کار، بیش از آنکه یک نقشه راه علمی باشد، تلاشی برای تضعیف نهادهای پژوهشی و اعمال کنترل سیاسی بر بودجه‌های تحقیقاتی است.

الگوی سیلیکون‌ولی در برابر پژوهش‌های بنیادی

این رویکرد جدید، علم را نه به عنوان یک خیر عمومی، بلکه همچون یک استارتاپ در سیلیکون‌ولی مدیریت می‌کند که در آن سرعت و بازدهی قابل اندازه‌گیری بر اکتشافات عمیق و زمان‌بر اولویت دارد. متخصصان نسبت به این مدل هشدار می‌دهند:

«شما نمی‌توانید با استفاده از سرمایه‌گذاری خطرپذیر، جهش‌های علمی را به زور ایجاد کنید در حالی که همزمان به دنبال فروش حق اختراع هستید.»

چالش‌های پیش رو

• تضادهای ساختاری: برنامه جدید در حالی از کاهش حمایت دولتی از «علوم زیستی» سخن می‌گوید که همزمان خواستار تقویت «پژوهش‌های بنیادی در علوم زیستی» است؛ تعابیری که تعریف مشخصی ندارند.
• فقدان تخصص علمی: منتقدان اشاره می‌کنند که مشاور علمی دولت، فاقد هرگونه پیشینه علمی آکادمیک بوده و رویکرد او نشان‌دهنده عدم درک عمیق از فرآیندهای علمی است.
• خطر افت کیفیت: متخصصان هشدار می‌دهند که اتکای بیش از حد به هوش مصنوعی بدون نظارت دقیق انسانی، ممکن است منجر به تولید انبوهی از داده‌های بی‌ارزش شود.

در نهایت، بسیاری از پژوهشگران معتقدند که این طرح نه تنها به احیای علم آمریکا کمک نمی‌کند، بلکه می‌تواند به تخریب زیرساخت‌های دانشگاهی منجر شود که دهه‌ها عامل اصلی پیشتازی ایالات متحده در عرصه دانش جهانی بوده‌اند.