بحران نقد تئاتر؛ از «اُوِردوز» نظری تا فروپاشی جایگاه منتقد

بحران نقد و افول کیفیت در تئاتر ایران

هفتمین رویداد «جمعه‌های تئاترشهر» با هدف آسیب‌شناسی وضعیت نقد تئاتر در ایران با حضور پژوهشگران و منتقدان برجسته برگزار شد. این نشست به بررسی چالش‌های ساختاری، فقدان رسانه‌های مرجع و کاهش کیفیت آثار نمایشی پرداخت.

واکاوی وضعیت نقد در زیست‌بوم هنری

کارشناسان در این نشست بر این باور بودند که تئاتر ایران در سال‌های اخیر با نوعی «اُوِردوز» نقد و هم‌زمان فقدان نقد اصولی مواجه است. سعید اسدی با اشاره به مفهوم «اکوسیستم تئاتر»، نقد را به عنوان ضلع چهارم در کنار آموزش، پژوهش و آفرینش معرفی کرد و تأکید کرد که فقدان میانجی‌های رسانه‌ای، ارتباط میان هنرمند و مخاطب را مخدوش کرده است.

چالش‌های حرفه‌ای و اقتصادی منتقدان

رضا آشفته با انتقاد از وضعیت فعلی گفت: «نقد به معنای تحلیل لایه‌های اثر است، اما امروزه اغلب با نظرات شخصی جایگزین شده است.» وی همچنین به کاهش تیراژ روزنامه‌ها و حذف صفحات تخصصی تئاتر اشاره کرد که منجر به تضعیف جایگاه حرفه‌ای منتقدان شده است. رامتین شهبازی نیز با تأکید بر ضرورت بازتعریف جایگاه صنفی منتقد، افزود که فضای نقد باید از کارکردهای تبلیغاتی و اقتصادی صرف فاصله بگیرد تا بتواند نقش هدایت‌گری خود را در جامعه ایفا کند.

خلاصه چالش‌های مطرح شده:

• کاهش کیفیت آثار نمایشی به دلیل غلبه رویکردهای صرفاً سرگرم‌کننده
• تضعیف رسانه‌های مرجع و جایگزینی آن‌ها با «انسان-رسانه‌ها» در فضای مجازی
• فقدان نظام حقوقی و شغلی مشخص برای منتقدان تئاتر
• ضرورت توجه به مطالعات بین‌رشته‌ای در نقد تئاتر

نقد تئاتر به مثابه یک کنش مستقل، ضرورتی انکارناپذیر برای سلامت فکری و فرهنگی جامعه است که متأسفانه در سال‌های اخیر به حاشیه رانده شده است.