هشدار نسبت به تبعات سهمیه‌بندی گاز بر دهک‌های کم‌درآمد

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی سهمیه‌بندی گاز برای اقشار کم‌برخوردار

در شرایطی که بحث اصلاح قیمت حامل‌های انرژی و مدیریت مصرف گاز بار دیگر در کانون توجه سیاست‌گذاران قرار گرفته است، کارشناسان نسبت به پیامدهای اجرای شتاب‌زده این طرح‌ها هشدار می‌دهند. به باور متخصصان، بدون فراهم شدن امکان بهینه‌سازی تجهیزات مصرفی برای خانوارها، هرگونه افزایش قیمت یا سهمیه‌بندی می‌تواند فشار مضاعفی بر اقشار کم‌برخوردار وارد کند.

چالش‌های ساختاری در مصرف گاز

محمد رجبعلی‌زاده، کارشناس انرژی، با اشاره به گزارش‌های اخیر مرکز پژوهش‌های مجلس تأکید می‌کند که تفاوت مصرف گاز میان دهک‌های مختلف جامعه فاحش نیست. وی معتقد است هدررفت انرژی عمدتاً ناشی از عوامل زیر است:

• استفاده از بخاری‌ها و تجهیزات گرمایشی با بازدهی پایین
• فرسودگی موتورخانه‌های ساختمان‌ها
• عدم عایق‌بندی مناسب منازل و نبود در و پنجره‌های دوجداره

بر اساس این تحلیل، رفتار مصرفی مردم تنها حدود ۲۰ درصد در میزان مصرف نقش دارد و تمرکز صرف بر آزادسازی قیمت‌ها بدون نوسازی تجهیزات، کارآمد نخواهد بود.

آسیب‌پذیری دهک‌های پایین در طرح‌های سهمیه‌بندی

این کارشناس انرژی هشدار می‌دهد که در صورت اجرای طرح سهمیه‌بندی، دهک‌های ضعیف‌تر به دلیل ناتوانی در جایگزینی تجهیزات فرسوده، ناچار به خرید سهمیه از دهک‌های مرفه خواهند شد. این وضعیت می‌تواند منجر به ناتوانی خانوارها در پرداخت قبوض یا روی آوردن به روش‌های غیرمتعارف شود که در نهایت کل طرح را با شکست مواجه می‌کند.

واقعی‌سازی قیمت‌ها یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است، اما نباید به صورت شوک‌های دفعی و ناگهانی اجرا شود که از توان معیشتی مردم خارج باشد.

راهکارهای پیشنهادی برای اصلاح تدریجی

رجبعلی‌زاده با تأکید بر لزوم پرهیز از شوک‌های قیمتی، پیشنهاد می‌دهد که اصلاح قیمت‌ها باید با شیوه‌ای تدریجی و با شیب ملایم صورت گیرد. وی همچنین بر ضرورت حمایت دولت از مردم برای تعویض تجهیزات فرسوده (مانند بخاری‌های کم‌بازده) از طریق سازوکارهایی نظیر کارور گاز و برق تأکید کرد تا امکان بهینه‌سازی مصرف برای تمامی دهک‌ها فراهم شود.