هشدار درباره بازار سیاه مجوز واردات کامیون؛ آیا نوسازی ناوگان به رانت گره خورده است؟

بحران فرسودگی و چالش‌های نوسازی ناوگان سنگین

حمل‌ونقل جاده‌ای به عنوان ستون فقرات تجارت ایران، با چالشی جدی مواجه است. بیش از ۹۰ درصد جابه‌جایی کالا در کشور از طریق شبکه جاده‌ای انجام می‌شود، اما ناوگان سنگین کشور با میانگین سنی ۲۱ تا ۲۳ سال، یکی از فرسوده‌ترین ناوگان‌های منطقه محسوب می‌شود.

هزینه‌های سنگین فرسودگی برای اقتصاد

فرسودگی ناوگان هزینه‌های گزافی را به اقتصاد ملی تحمیل می‌کند. کارشناسان تأکید دارند که کامیون‌های فرسوده در مقایسه با مدل‌های نو، ۳۰ تا ۵۰ درصد سوخت بیشتری مصرف کرده و هزینه‌های تعمیر و نگهداری آن‌ها تا سه برابر بیشتر است. این ناکارآمدی نه تنها منجر به هدررفت میلیاردها لیتر گازوئیل می‌شود، بلکه امنیت و سرعت ترانزیت کالا را نیز به خطر می‌اندازد.

هشدار نسبت به شکل‌گیری رانت در مجوزهای واردات

در حالی که واردات کامیون‌های نو و کم‌کارکرد به عنوان راهکاری برای نوسازی ناوگان مطرح شده است، فعالان این حوزه نسبت به انحراف در فرآیند صدور مجوزها هشدار می‌دهند. داوود خداداد، عضو هیأت‌مدیره انجمن واردکنندگان خودروهای تجاری، تصریح کرد:

اگر فرآیند صدور و اجرای مجوزهای واردات شفاف نباشد، ممکن است بازار خرید و فروش مجوزها شکل بگیرد که این امر تجربه پرونده‌های اقتصادی گذشته را تکرار خواهد کرد.

مقایسه با استانداردهای منطقه‌ای

بررسی وضعیت کشورهای همسایه نشان‌دهنده شکاف عمیق با استانداردهای جهانی است:

ضرورت شفافیت برای عبور از بحران

کارشناسان معتقدند برای موفقیت در نوسازی ناوگان، دولت باید موارد زیر را در اولویت قرار دهد:

• شفاف‌سازی کامل: اعلام عمومی میزان سرمایه جذب شده و تعداد کامیون‌های وارد شده.
• حذف واسطه‌گری: جلوگیری از تبدیل مجوزهای واردات به دارایی‌های قابل معامله.
• نظارت مستمر: ایجاد سامانه‌های شفاف برای تخصیص مجوزها.
• حمایت از رانندگان: کاهش هزینه‌های جانبی برای جلوگیری از حذف رانندگان واقعی از چرخه نوسازی.