کشف جهان پنهان در عکس‌های بی‌صاحب؛ روایتی از مستند «بدون ایرج»

مستند «بدون ایرج» به کارگردانی بهمن کیارستمی، روایتی بدیع از کشف جهان شخصی یک عکاس گمنام است که در نشست شب‌های مستند خانه سینما مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

فرآیند اکتشافی در دل آرشیوهای فراموش‌شده

بهمن کیارستمی در این نشست با اشاره به شکل‌گیری این مستند توضیح داد که پروژه در ابتدا بر اساس مجموعه‌ای از هزار قطعه عکس بدون نام و نشان آغاز شد. وی گفت: «ساخت این فیلم بیش از آنکه بر اساس یک نقشه از پیش تعیین‌شده باشد، فرآیندی اکتشافی بود. در طول کار، مدام اسناد و متریال تازه‌ای همچون نامه‌های سال ۱۹۶۵ پیدا می‌کردیم که مسیر روایت را دگرگون و گسترش می‌داد.»

نگاهی انسان‌شناسانه به زیست ایرج گنجه‌ای

مصطفی شیری، دبیر کارگروه نمایش انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند، این اثر را فراتر از یک زندگینامه معمولی توصیف کرد و افزود: «فاصله‌ای که فیلم میان مخاطب و شخصیت اصلی حفظ می‌کند، نوعی ابهام و چندلایگی ایجاد کرده که به جذابیت اثر افزوده است.» کیارستمی نیز تأکید کرد که هدف اصلی، تمرکز بر نگاه عکاسانه و جهان‌بینی گنجه‌ای بوده است.

تضادهای یک زندگی شخصی

در بخشی از این نشست، به تضادهای موجود در زندگی سوژه پرداخته شد:

• سبک زندگی: ایرج گنجه‌ای زندگی خود را بر پایه مجموعه‌ای از باورهای شخصی بنا کرده بود.
• تضادهای زیستی: فیلم با بهره‌گیری از اسناد، تناقض‌های موقعیت زیستی او را به تصویر می‌کشد.
• وفاداری به اسناد: تمام ساختار فیلم بر پایه آرشیو و اسناد واقعی شکل گرفته است.

لیلی گلستان، از حاضران در این نشست، با تمجید از موفقیت فیلم در نزدیک شدن به سوژه گفت: «فیلم توانسته بود به‌خوبی به شخصیت اصلی نزدیک شود و او را به مخاطب معرفی کند؛ همه شخصیت‌های حاضر در فیلم جذاب و باورپذیر بودند.»