فراتر از مرزها؛ اهداف پنهان پاکستان در حملات به افغانستان

حملات هوایی مکرر پاکستان به خاک افغانستان، فراتر از ادعاهای مطرح شده درباره مقابله با گروه‌های شبه‌نظامی، بازتاب‌دهنده راهبردی کلان برای تحمیل تسلط امنیتی بر همسایه غربی است.

تلفات انسانی و ابعاد حقوقی

از اکتبر ۲۰۲۵، عملیات‌های هوایی پاکستان در داخل مرزهای افغانستان به تخریب زیرساخت‌ها و تلفات سنگین غیرنظامی منجر شده است. مرگبارترین حادثه در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۲۶ رخ داد که طی آن یک مرکز بازپروری معتادان در کابل هدف قرار گرفت؛ فاجعه‌ای که طبق گزارش سازمان ملل، منجر به کشته شدن ۲۶۹ غیرنظامی و مجروح شدن ۱۲۲ نفر دیگر شد. در پی این رویداد، سازمان عفو بین‌الملل در گزارشی خواستار پاسخگویی مقامات پاکستانی و بررسی این حملات به عنوان مصادیق احتمالی جنایت جنگی شد.

ریشه‌های بحران و ادعای مبارزه با TTP

اسلام‌آباد مدعی است که این عملیات‌ها با هدف سرکوب «تحریک طالبان پاکستان» (TTP) انجام می‌شود. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که این گروه ریشه‌های عمیقی در داخل خاک پاکستان دارد و سیاست‌های دوگانه دولت در تفکیک میان شبه‌نظامیان «خوب و بد»، مانع از ریشه‌کنی این جریان شده است. تحلیلگران بر این باورند که پاکستان از این ناامنی به عنوان ابزاری برای حفظ نفوذ خود استفاده می‌کند.

تغییر پارادایم: از عمق راهبردی تا تسلط امنیتی

سیاست سنتی پاکستان برای ایجاد «عمق راهبردی» در افغانستان، اکنون به سمت تسلط راهبردی تغییر جهت داده است. در این دیدگاه جدید، افغانستان نه به عنوان یک همسایه دارای حاکمیت ملی، بلکه به عنوان بخشی از محیط امنیتی پاکستان تلقی می‌شود. نگرانی اسلام‌آباد از گسترش روابط دیپلماتیک کابل با دهلی‌نو، یکی از محورهای اصلی تنش‌های اخیر است که از دیدگاه پاکستان، خط قرمز محسوب می‌شود.

ابعاد منطقه‌ای و سرکوب‌گری‌های داخلی

کارشناسان منطقه‌ای معتقدند پاکستان با استفاده از بهانه مبارزه با تروریسم، اهداف زیر را دنبال می‌کند:

• مهار نفوذ رقبا: تلاش برای جلوگیری از نفوذ روسیه و چین در منطقه.
• سرکوب ملی‌گرایی: هدف قرار دادن جنبش‌های ناسیونالیستی پشتون و بلوچ در داخل پاکستان.
• تغییر موازنه قدرت: تلاش برای ایجاد سازوکارهای نظارتی فرامرزی جهت مداخله در امور داخلی افغانستان.

«پاکستان باید به جای مقصر دانستن بازیگران خارجی، راهبرد نظامی شکست‌خورده خود را کنار گذاشته و بحران‌های داخلی را از طریق تعامل سیاسی و گفتگو حل‌وفصل کند.»

ادامه سیاست‌های مبتنی بر فشار نظامی، نه تنها منجر به امنیت بیشتر نخواهد شد، بلکه با تشدید نارضایتی‌ها در مناطق قبایلی و مرزی، تهدیدات امنیتی بلندمدتی را برای ثبات خودِ پاکستان به همراه خواهد داشت.