چرا دمای در سایه معیار رسمی هواشناسی است؟

بسیاری از شهروندان در روزهای گرم سال، دمای اعلامی توسط سازمان هواشناسی را کمتر از آنچه احساس می‌کنند، می‌دانند. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی با تشریح سازوکار علمی اندازه‌گیری دما، به این ابهامات پاسخ داد.

استاندارد جهانی اندازه‌گیری دما

طبق استانداردهای سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، دمای رسمی هوا باید در ارتفاع حدود دو متری از سطح زمین و در شرایط سایه اندازه‌گیری شود. برای این منظور از جعبه‌ای مخصوص به نام استیونسون اسکرین (Stevenson Screen) استفاده می‌شود.

ویژگی‌های فنی جعبه استیونسون

• رنگ سفید: جهت بازتاب حداکثری نور خورشید و جلوگیری از جذب گرما.
• دیواره‌های کرکره‌ای (لووردار): برای تسهیل جریان آزاد هوا در اطراف دماسنج.
• سقف دولایه: جهت عایق‌بندی و جلوگیری از انتقال حرارت مستقیم خورشید به داخل جعبه.
• منافذ کف: برای تضمین گردش هوای محیطی.

چرا تابش مستقیم معیار نیست؟

به گفته کارشناسان، جسمی که در معرض تابش مستقیم قرار می‌گیرد، به دلیل انباشت انرژی، دمای ثابتی ندارد و با کوچک‌ترین تغییر در زاویه تابش یا سایه، عدد متفاوتی را نشان می‌دهد. بنابراین، دماسنج‌های استاندارد برای مدیریت این نوسانات طراحی نشده‌اند و تنها در محیط‌های کنترل‌شده نتایج دقیق و قابل استنادی ارائه می‌دهند.

نقش زمین در گرمایش هوا

نکته حائز اهمیت این است که منبع اصلی گرمایش هوا، سطح زمین است. نور خورشید ابتدا خاک، سنگ، آب و ساختمان‌ها را گرم کرده و سپس این سطوح، گرما را به هوای مجاور خود منتقل می‌کنند. به همین دلیل، در نزدیکی سطح زمین، دما معمولاً بالاتر است که این امر کودکان، حیوانات و گیاهان کوتاه‌قد را بیشتر تحت تأثیر قرار می‌دهد.

«در هیچ نقطه‌ای از دنیا، تابش مستقیم آفتاب مبنای اندازه‌گیری رسمی دمای هوا قرار نمی‌گیرد.»

تفاوت دمای واقعی و دمای احساسی

رئیس مرکز ملی اقلیم در پایان با اشاره به مفهوم دمای احساسی، تصریح کرد که فاکتورهایی نظیر رطوبت در تابستان و وزش باد در زمستان، میزان گرمای دریافتی بدن را تغییر می‌دهند. این دما در واقع نشان‌دهنده توانایی بدن برای خنک‌سازی خود از طریق تعریق است و با دمای محیطی که در ایستگاه‌های هواشناسی ثبت می‌شود، تفاوت ماهوی دارد.