سقوط کیفیت اشتغال در ایران؛ بحران «شاغلان فقیر» و انتقال بیکاری به مردان

آمارهای بازار کار در بهار ۱۴۰۵ نه تنها از افزایش نرخ بیکاری حکایت دارد، بلکه نشان‌دهنده تغییری بنیادین در ساختار اشتغال ایران است. کارشناسان نسبت به کوچک شدن بازار کار و پیامدهای جبران‌ناپذیر آن بر معیشت خانوارها هشدار می‌دهند.

تغییر الگوی آسیب‌پذیری در بازار کار

در دوره‌های گذشته، زنان به عنوان گروهی که در زمان شوک‌های اقتصادی زودتر از بازار کار خارج می‌شدند، شناخته می‌شدند. با این حال، تحلیل‌های جدید نشان می‌دهد که این الگو تغییر کرده و بحران اشتغال اکنون به مردان نیز سرایت کرده است. کاهش نرخ مشارکت اقتصادی مردان و ریزش اشتغال در بخش صنعت که عمدتاً نیروی کار مرد را در بر می‌گیرد، از نشانه‌های جدی این وضعیت است.

ظهور پدیده «شاغلان فقیر»

جابه‌جایی نیروی کار از بخش صنعت به سمت خدمات، لزوماً به معنای توسعه خدمات مولد نیست. بخش بزرگی از این جابه‌جایی ناشی از رشد مشاغل غیررسمی، ناپایدار و کم‌درآمد است. کارشناسان معتقدند این روند منجر به شکل‌گیری پدیده‌ای تحت عنوان «شاغلان فقیر» می‌شود؛ افرادی که با وجود داشتن شغل، به دلیل ناپایداری و درآمدهای ناکافی، به تدریج به زیر خط فقر سقوط می‌کنند.

چالش‌های ساختاری و معیشتی

• رکود تقاضا: بنگاه‌های اقتصادی به دلیل نااطمینانی‌های اقتصادی، افق برنامه‌ریزی خود را به ۲ تا ۳ ماه کاهش داده‌اند.
• تضعیف تاب‌آوری: کاهش درآمد و امنیت شغلی، توان معیشتی خانوارها را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
• بحران‌های آتی: تداوم این وضعیت می‌تواند پایداری صندوق‌های بازنشستگی و سرمایه انسانی کشور را با چالش‌های جدی مواجه کند.

«اگر برای این وضعیت چاره‌ای اندیشیده نشود، می‌تواند به تداوم ناآرامی‌ها و افزایش نارضایتی اجتماعی منجر شود.»

پیامدهای اجتماعی و نیاز به اصلاحات

ترکیب بیکاران که عمدتاً جوانان ۱۵ تا ۳۵ ساله را شامل می‌شود، سیگنالی هشداردهنده برای سیاست‌گذاران است. بدون بهبود فضای کسب‌وکار و حمایت از فعالیت‌های تولیدی و صنعتی، جابه‌جایی نیروی کار میان شهرها یا روی آوردن به مشاغل کاذب، راهکار پایداری برای خروج از بحران اشتغال نخواهد بود.