منطقه در آستانه؛ بازدارندگی یا گذار به جنگ فراگیر؟

منطقه در روزهای اخیر در یکی از حساس‌ترین مقاطع چند سال گذشته قرار گرفته است؛ وضعیتی که مرز میان بازدارندگی و وقوع یک جنگ فراگیر را به شدت باریک کرده است.

تغییر موازنه قدرت و راهبرد بازدارندگی

در حالی که گزارش‌های متعددی از بررسی سناریوهای نظامی در واشنگتن منتشر می‌شود، تهران با صراحت اعلام کرده است که هرگونه تجاوز به زیرساخت‌های کشور، با پاسخی متناسب علیه زیرساخت‌های طرف مقابل پاسخ داده خواهد شد. این پیام، هسته اصلی راهبرد بازدارندگی ایران را تشکیل می‌دهد که هدف آن متقاعد کردن طرف مقابل از هزینه‌های غیرقابل مدیریت اقدام نظامی است.

«در نظریه‌های راهبردی، بازدارندگی زمانی مؤثر است که هر طرف، هم توان و هم اراده طرف مقابل را برای اجرای تهدیدهایش باور داشته باشد.»

جبهه‌های نبرد؛ از جنوب لبنان تا عراق

تحولات جاری در چندین جبهه هم‌زمان، پیچیدگی وضعیت امنیتی را دوچندان کرده است:

• جنوب لبنان: با توجه به عدم عقب‌نشینی ارتش صهیونیستی از منطقه «جبل عامل»، دیپلماسی دولت لبنان تاکنون در دستیابی به نتیجه ناکام مانده است. این جبهه می‌تواند به میدان تعیین‌کننده در معادلات آینده بدل شود.
• عراق: تحرکات گروه‌های مقاومت و احتمال پاسخ به عربستان سعودی پس از مراسم اربعین، نشان‌دهنده تغییر زمان‌بندی در تحولات میدانی است که می‌تواند جرقه یک درگیری گسترده را بزند.

آیا بازدارندگی مانع جنگ خواهد شد؟

کارشناسان معتقدند آنچه امروز شاهد آن هستیم، بیش از آنکه نشانه قطعی آغاز جنگ باشد، نبردی برای تأثیرگذاری بر محاسبات طرف مقابل است. در این میان، نمایش قدرت و ابهام در تصمیم‌گیری، ابزارهای اصلی در معادله بازدارندگی هستند. با این حال، خطر اصلی در خطای محاسباتی نهفته است؛ جایی که یکی از بازیگران تصور کند طرف مقابل از هزینه‌های جنگ هراس دارد و در لحظه حساس عقب‌نشینی خواهد کرد.

منطقه اکنون در نقطه‌ای ایستاده که سرنوشت آن نه در وضعیت صلح کامل و نه در جنگ تمام‌عیار، بلکه در گرو محاسبات دقیق بازیگران است. اگر بازدارندگی نتواند هزینه‌های جنگ را برای طرفین سنگین‌تر از دستاوردهای احتمالی نشان دهد، احتمال عبور از آستانه درگیری و ترسیم نظم جدیدی در منطقه افزایش می‌یابد.