تلاش دولت ترامپ برای محدود کردن حق شکایت شهروندان از آلاینده‌های زیست‌محیطی

دولت ایالات متحده در اقدامی بحث‌برانگیز، تلاش تازه‌ای را برای محدود کردن اختیارات قانونی شهروندان جهت شکایت از آلوده‌کنندگان محیط زیست آغاز کرده است که می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای قوانین زیست‌محیطی داشته باشد.

تغییر در رویکرد نظارتی

قوانین مهمی همچون قانون هوای پاک و قانون آب‌های پاک، ابزاری تحت عنوان «مقررات شکایت شهروندی» دارند که به افراد و گروه‌های مدافع محیط زیست اجازه می‌دهد در صورت انفعال دولت، علیه شرکت‌های متخلف یا نهادهای دولتی اقامه دعوی کنند. این مقررات از دهه ۱۹۷۰ تاکنون در بیش از ۲۰۰۰ پرونده حقوقی مورد استفاده قرار گرفته و نقش تعیین‌کننده‌ای در اجرای استانداردهای زیست‌محیطی ایفا کرده‌اند.

پرونده جنجالی xAI

در تازه‌ترین تحول، وزارت دادگستری آمریکا در پرونده‌ای که توسط سازمان NAACP علیه شرکت xAI (متعلق به ایلان ماسک) مطرح شده، از قاضی خواستار رد دعوی شده است. شاکیان مدعی هستند که این شرکت ۲۷ توربین گازی را در می‌سی‌سی‌پی بدون دریافت مجوزهای قانونی لازم برای تأمین برق مرکز داده «Colossus 2» راه‌اندازی کرده که منجر به انتشار آلاینده‌های خطرناک شده است.

استدلال دولت و واکنش‌ها

وزارت دادگستری با استناد به دو فرمان اجرایی رئیس‌جمهور ترامپ مبنی بر «وضعیت اضطراری انرژی» و «حمایت از رهبری آمریکا در هوش مصنوعی»، استدلال کرده است که:

• شکایت‌های شهروندی نباید در تضاد با منافع عمومی تعریف‌شده توسط دولت باشد.
• اجرای قوانین محیط زیستی باید در انحصار قوه مجریه باقی بماند.
• این شکایت‌ها تهدیدی برای نوآوری در حوزه هوش مصنوعی و امنیت ملی محسوب می‌شوند.

«دولت مدعی است که شکایت‌های شهروندی تنها زمانی مجاز است که دولت خود اقدامی برای اجرای قانون انجام نداده باشد، نه زمانی که دولت تصمیم گرفته است اقدام قانونی را برخلاف منافع عمومی بداند.»

پیامدهای احتمالی

این نخستین بار است که وزارت دادگستری چنین موضع رسمی و تندی را در قبال مقررات شکایت شهروندی اتخاذ می‌کند. حقوقدانان معتقدند این اقدام بخشی از تلاش گسترده‌تر برای تمرکز قدرت در قوه مجریه است. با این حال، حامیان این مقررات تأکید دارند که حق شکایت شهروندی، تضمین‌کننده سلامت محیط زیست در شرایطی است که دولت‌ها از انجام وظایف قانونی خود باز می‌مانند.