پایان پنج دهه وابستگی؛ خلیج فارس در مسیر ایجاد معماری امنیتی بومی

در پی تداوم تنش‌های منطقه‌ای و ناکارآمدی تضمین‌های امنیتی خارجی، کشورهای حوزه خلیج فارس در حال بازنگری اساسی در راهبردهای دفاعی خود هستند تا به پنج دهه وابستگی امنیتی پایان دهند.

تغییر پارادایم امنیتی در خلیج فارس

تجربه پنج ماه اخیر نشان داد که تکیه صرف بر تضمین‌های امنیتی بیرونی، کشورهای منطقه را درگیر جنگی کرده که نه آغازگر آن بوده‌اند و نه در تصمیم‌گیری‌های آن نقشی داشته‌اند. ضرورت کنونی، جایگزینی «چتر امنیتی» با یک «اکوسیستم امنیتی» است که بر پایه توانمندی‌های بومی استوار باشد.

ارکان چهارگانه امنیت منطقه

کارشناسان معتقدند معماری امنیتی جدید باید بر چهار ستون اصلی تکیه کند:

• ظرفیت‌های تسهیل‌گر: حفظ همکاری‌های راهبردی با آمریکا و اروپا در زمینه‌های اطلاعاتی و لجستیکی.
• هسته شورای همکاری خلیج فارس: تقویت پدافند هوایی یکپارچه، هشدار زودهنگام و امنیت سایبری.
• ائتلاف‌های منطقه‌ای: بهره‌گیری از ظرفیت‌های گروه R4 شامل مصر، عربستان، ترکیه و پاکستان.
• پایه صنعتی: گذار از خرید تجهیزات به سمت تولید مشترک تسلیحات و سیستم‌های دفاعی.

اقدامات عملیاتی در برابر تهدیدات

«استقلال راهبردی به معنای ساخت تمام تسلیحات در داخل نیست، بلکه بدین معناست که هیچ تصمیم سیاسی خارجی نتواند دفاع اساسی منطقه را مختل کند.»

در اواخر ژوئیه ۲۰۲۶، عربستان سعودی با دعوت از ۴۳ کشور، یک ائتلاف دریایی ۱۴ عضوی برای حفاظت از آبراه‌های استراتژیک تشکیل داد. این اقدام نشان‌دهنده اراده منطقه برای مدیریت امنیت خود بدون انتظار برای مداخلات خارجی است.

جدول وضعیت دفاعی منطقه