چالش‌ها و فرصت‌های صنعت معدن ایران؛ ضرورت گذار از خام‌فروشی

ایران به واسطه قرارگیری بر روی کمربندهای معدنی جهان و شناسایی بیش از ۶۸ نوع ماده معدنی، یکی از غنی‌ترین کشورهای منطقه است. با این حال، بهره‌برداری از این ثروت عظیم برای تبدیل شدن به موتور اصلی اقتصاد ملی، همچنان با چالش‌های ساختاری روبروست.

چالش‌های پیش‌روی توسعه معدنی

صنعت معدن ایران با وجود بیش از ۷ هزار معدن فعال، در مقایسه با کشورهای پیشرو در این حوزه، از نظر بهره‌وری و سهم در تولید ناخالص داخلی (GDP) فاصله معناداری دارد. کارشناسان حوزه‌های اقتصادی، عوامل زیر را به عنوان موانع اصلی این عقب‌ماندگی شناسایی کرده‌اند:

• فرسودگی ناوگان: عمر بالای ماشین‌آلات استخراجی، هزینه‌های تولید را به‌شدت افزایش داده است.
• ضعف در اکتشافات عمیق: کمبود سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین زمین‌شناسی مانع از کشف ذخایر جدید شده است.
• خام‌فروشی: تکیه بر فروش مواد اولیه به‌جای توسعه زنجیره ارزش و فرآوری، مانع از تحقق ارزش افزوده واقعی می‌شود.

مقایسه ظرفیت‌های اقتصادی

در حالی که سهم معدن در اقتصاد ایران حدود ۳ درصد برآورد می‌شود، کشورهای معدن‌خیز جهان توانسته‌اند این بخش را به ستون فقرات اقتصاد خود تبدیل کنند:

لزوم تحول به سمت معدن هوشمند

«آینده صنعت معدن در گرو گذار از روش‌های سنتی به سمت معدن‌کاری هوشمند، صادرات‌محور و ارزش‌آفرین است.»

برای دستیابی به این هدف، جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و داخلی، نوسازی تجهیزات و استفاده از فناوری‌های دیجیتال در عملیات استخراج، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. برگزاری بیستمین نمایشگاه بین‌المللی معدن و صنایع وابسته (ایران کانماین ۱۴۰۵) در آبان‌ماه، فرصتی است تا فعالان این صنعت بر ضرورت نوسازی تجهیزات و ایجاد همکاری‌های جدید تمرکز کنند.