خاک؛ قربانی خاموش یک باور غلط در مزارع خراسان

فصل برداشت گندم در پهنه‌های گسترده استان خراسان، همواره با شور و هیاهوی کمباین‌ها همراه است؛ اما در سال‌های اخیر، پدیده‌ای رخ می‌دهد که نه تنها محیط‌زیست استان را به مخاطره می‌اندازد، بلکه خشت اول زراعت سال آینده را کج می‌گذارد: سوزاندن کاه و کلش.

خودکشی تدریجی خاک

بسیاری از کشاورزان، سوزاندن کاه و کلش را سریع‌ترین و بی‌دردسرترین راه برای آماده‌سازی زمین جهت کشت بعدی می‌دانند. با این حال، کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند این اقدام فراتر از یک خطای مدیریتی، نوعی خودکشی تدریجی خاک برای نسل‌های آتی است.

پیامدهای بیولوژیک و شیمیایی

خاک یک موجود زنده و پویا است که سلامت آن به میکروارگانیسم‌ها و مواد آلی وابسته است. سوزاندن بقایای گیاهی، این «مهندسان خاک» را نابود کرده و توان بازسازی خودبه‌خودی زمین را از بین می‌برد.

تهدید سلامت عمومی

آسیب‌های این اقدام تنها به مزارع محدود نمی‌شود. دود ناشی از آتش‌سوزی مزارع حاوی ذرات معلق و گازهای سمی است که با وزش باد به مناطق مسکونی منتقل شده و سلامت عمومی جامعه را به خطر می‌اندازد.

بهره‌وری اقتصادی به جای تخریب

بقایای گیاهی نه یک پسماند مزاحم، بلکه یک ثروت نهفته هستند. پژوهشگران پیشنهاد می‌دهند کشاورزان به جای سوزاندن، از روش‌های زیر استفاده کنند:

• خرد کردن بقایا و دفن آن‌ها در خاک برای افزایش رطوبت و مواد مغذی.
• فروش بقایا به واحدهای دامداری جهت تأمین خوراک.
• استفاده در واحدهای تولید کمپوست برای تهیه کودهای آلی.

آینده کشاورزی خراسان در گرو تصمیماتی است که امروز در مزارع گرفته می‌شود. اگر به سمت روش‌های علمی حرکت نکنیم، هزینه‌های بازسازی خاک بسیار فراتر از توان فعلی خواهد بود.