خروج یک میلیون کارگر از بازار کار رسمی؛ وقتی آمارهای رسمی با اقتصاد زار می‌زنند

کارشناسان اقتصادی و اجتماعی با انتقاد شدید از آمارهای رسمی بازار کار، تأکید می‌کنند که شاخص‌هایی همچون نرخ بیکاری هفت درصدی به هیچ وجه گویای واقعیت‌های تلخ اقتصاد ایران و چالش‌های عمیق اشتغال نیستند.

بحران پنهان در پس آمارهای رسمی

با انتشار گزارش‌هایی درباره افزایش نیم میلیون نفری جمعیت بیکار کشور از ابتدای سال و به دنبال وقوع جنگ، نرخ بیکاری اعلام‌شده توسط مرکز آمار ایران بیش از پیش زیر ذره‌بین کارشناسان و ناظران اقتصادی قرار گرفته است. در حالی که این شاخص تغییر محسوسی نشان نداده، صاحب‌نظران حوزه اشتغال معتقدند ثبات نسبی این نرخ صرفاً ناشی از افت شدید نرخ مشارکت اقتصادی، به‌ویژه در میان زنان است.

بر اساس آمارهای رسمی منتشرشده در پایان بهار امسال، بالغ بر ۶۳۰ هزار شغل صنعتی در سه ماه نخست سال از بین رفته است. اعضای ارشد اتاق بازرگانی نیز بر این باورند که رقم واقعی نرخ بیکاری بسیار فراتر از ارقام رسمی است؛ چرا که علاوه بر ریزش خالص نیم میلیون نفری اشتغال، نرخ مشارکت اقتصادی زنان نیز از ۱۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۱۱ درصد در سال ۱۴۰۵ تنزل یافته است.

ابعاد خسارات و کژتابی‌های آماری

پژوهش‌های دانشگاهی حاکی از آن است که فشارهای ناشی از جنگ به تنهایی بیش از ۴۵۰ هزار نفر را به طور مستقیم از چرخه کار خارج کرده است. با این حال، کارشناسان اقتصادی این داده‌ها را کذب نمی‌دانند، بلکه آن را معلول یک سلسله کژتابی‌های آماری عمیق در ساختار سنجش اقتصادی کشور می‌دانند.

«نرخ بیکاری ۷ درصدی اعلامی که با استانداردهای کشورهای توسعه‌رفته تطابق دارد، به تن اقتصاد ایران زار می‌زند و نیازمند بازتعریف جدی شاخص‌هاست.»

ریزش یک میلیون نفری بیمه‌پردازان و افول اشتغال رسمی

مهرداد دارانی، کارشناس روابط کار و تأمین اجتماعی، در تشریح چرایی عدم انطباق آمارهای رسمی با واقعیت‌های میدانی توضیح می‌دهد که تسری تعاریف سنتی سازمان جهانی کار موجب شده تا افرادی که حتی یک ساعت در هفته فعالیت‌های دلالی، خدماتی یا نامولد داشته باشند، از دایره بیکاران خارج شوند.

• خروج از صنعت به خدمات ناپایدار: نیروی کار شاغل در کارخانه‌ها و کارگاه‌ها به سمت مشاغل کاذب، تاکسی‌های اینترنتی و خدمات واسطه‌ای رانده شده‌اند.
• ریزش بیمه‌ای: سازمان تأمین اجتماعی طی یک سال اخیر با افت حدود ۱ میلیون نفری در تعداد بیمه‌پردازان مواجه شده است.
• آسیب به صندوق‌های بازنشستگی: گسترش مشاغل موقت و بدون بیمه، آینده تأمین اجتماعی و صندوق‌های بازنشستگی را با تهدید جدی روبه‌رو کرده است.

کارشناسان در پایان بر ضرورت بازنگری بنیادین در تعاریف آماری، خروج از انحرافات معیاری و تدوین شاخص‌های واقعی مبتنی بر اشتغال مولد و هشت‌ساعته تأکید می‌کنند.