هرمز همایون‌پور: کمبود کاغذ، انتشار بسیاری از مجلات فرهنگی را متوقف کرده است

هرمز همایون‌پور، مترجم و روزنامه‌نگار پیشکسوت، می‌گوید کمبود کاغذ انتشار بسیاری از مجلات فرهنگی را متوقف کرده و تداوم این وضعیت می‌تواند به فضای نشر و نقد کتاب آسیب بزند.

نیم‌قرن فعالیت در روزنامه‌نگاری ادبی

همایون‌پور که در ۸۷سالگی همچنان به نقد و بررسی کتاب می‌پردازد، نزدیک به ۵۰ سال است در حوزه روزنامه‌نگاری ادبی فعالیت دارد. او مسئولیت مجله «نقد و بررسی کتاب تهران» را بر عهده دارد؛ نشریه‌ای که چند ماه است به‌دلیل مشکل تأمین کاغذ منتشر نشده است.

او فعالیت حرفه‌ای خود را پس از بازنشستگی اجباری در ۳۹سالگی و با تکیه بر علاقه‌ای که از دوران نوجوانی در شیراز داشت، ادامه داد. همکاری با روزنامه‌های «جهان‌نما» و «اجتماع ملی» و سپس آشنایی با انتشارات «آگاه»، مسیر او را به سوی ترجمه و انتشار آثار فرهنگی برد.

از «کتاب آگاه» تا «نقد و بررسی کتاب تهران»

همایون‌پور از نقش حسین‌خانی، مدیر وقت انتشارات «آگاه»، در آغاز فعالیت ترجمه خود یاد کرد و گفت با پیشنهاد انتشار مجموعه مقالات، «کتاب آگاه» شکل گرفت. این مجموعه مقالات اجتماعی و فرهنگی با همکاری احمد اشرف، فیروز توفیق و چنگیز پهلوان منتشر شد.

پس از انتشار دو یا سه شماره «کتاب آگاه»، «نقد آگاه» نیز با موضوع نقد کتاب منتشر شد. همایون‌پور درباره آن دوره و فشارهای واردشده بر مطبوعات و کتاب پیش از دولت محمد خاتمی نیز سخن گفت.

به گفته او، در دوره خاتمی فضای فعالیت مطبوعاتی و نشر کتاب مساعدتر شد و حمایت‌هایی مانند یارانه، کاغذ و زینک با قیمت یارانه‌ای در اختیار مجلات قرار گرفت. در همان دوره، امتیاز «نقد و بررسی کتاب» دریافت شد و نشر «فرزان» با همکاری داریوش شایگان، کامران فانی و بهاءالدین خرمشاهی تأسیس شد.

تیراژ اولیه ۵هزار نسخه

«نقد و بررسی کتاب تهران» در ابتدا ارگان نشر «فرزان» بود و چهار یا پنج شماره با نام «فرزان» منتشر شد؛ اما برای رفع تصور تبلیغاتی بودن نشریه، ارتباط آن با این نشر قطع شد. تیراژ اولیه مجله ۵هزار نسخه اعلام شده است.

انتقاد از وضعیت نشر و مجلات فرهنگی

همایون‌پور با اشاره به تجربه خود در دوره‌های مختلف، از لغو امتیاز چند ناشر در دوره محمود احمدی‌نژاد و بی‌توجهی به نشریات فرهنگی انتقاد کرد. او گفت پس از کنار گذاشتن فعالیت نشر کتاب، تمرکز خود را بر انتشار مجله و ترجمه گذاشته است؛ فعالیت‌هایی که به گفته او سودآور نیستند و بیشتر به علاقه و انگیزه شخصی وابسته‌اند.

او همچنین درباره جایگاه «کتاب سال» ابراز نگرانی کرد و گفت دو کتاب را برای نامزدی این جایزه پیشنهاد داده بود، اما این آثار در میان برگزیده‌ها قرار نگرفتند:

• «نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی» اثر محمد سمیعی
• «نگاهی به سیر و سرانجام فلسفه و کلام اسلامی؛ جهان اسلام، فلسفه را چگونه شناخت و به کجا رساند» اثر احمد کاظمی موسوی

همایون‌پور معتقد است رساله‌های تحصیلات تکمیلی، با وجود ارزش علمی احتمالی، نباید جای تشویق مستقیم مؤلفان کتاب‌های اثرگذار را در جایزه «کتاب سال» بگیرند.

هشدار درباره کمبود کاغذ

این روزنامه‌نگار گفت در جریان توزیع کاغذ دولتی، چند نشریه فرهنگی باسابقه از جمله «نگاه نو»، «جهان کتاب» و مجله خودشان سهمی دریافت نکردند. او تأکید کرد حمایت از نشریات فرهنگی غیردولتی در کشورهای مختلف سابقه دارد و چنین نشریاتی به آگاهی و پویایی جامعه کمک می‌کنند.

«خدا کند که مجلات تعطیل نشوند»؛ همایون‌پور خواستار رسیدگی فوری به وضعیت کاغذ و حمایت از ادامه فعالیت نشریات فرهنگی شد.

او وضعیت کنونی را برای نشر کتاب و مجلات فرهنگی بسیار جدی دانست و خواستار آن شد که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تأمین کاغذ و رفع این مشکل، کمک اضطراری از دولت درخواست کند. به گفته او، ناشرانی مانند «ققنوس»، «آگاه» و «آگه» پیش‌تر به‌طور مستمر کتاب منتشر می‌کردند، اما این روند آسیب دیده است.

مجلاتی که ادامه فعالیتشان در ابهام است

همایون‌پور از همکاری یا ارتباط خود با مجلات «اطلاعات جوان»، «سخن»، «فردوسی» و «رودکی» یاد کرد و گفت چند ماه است بسیاری از مجلات به‌دلیل کمبود کاغذ تقریباً تعطیل شده‌اند. او از مجله محیط‌زیستی «صنوبر» و دیگر نشریات ادبی نیز نام برد و ابراز امیدواری کرد این مجلات بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند.

مشروح گفت‌وگو با هرمز همایون‌پور درباره یک عمر فعالیت ادبی و زندگی او در روزهای آینده منتشر خواهد شد.