رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه: برای ایفای نقش مؤثر در حکمرانی باید ساختار خود را بازسازی کنیم

رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه با تشریح الزامات تحول در این دستگاه، بازسازی ساختار، بازتعریف نقش قضایی در حکمرانی، تقویت دیپلماسی حقوقی، استفاده صحیح از فناوری و تدوین نظام منسجم اخلاق حرفه‌ای را ضروری دانست.

تحول قضایی بر پایه اسناد بالادستی

سیدعلی کاظمی گفت قوه قضاییه در آستانه فصل تازه‌ای قرار دارد و مأموریت‌های آن باید در چارچوب قانون اساسی، سیاست‌های کلی نظام و اسناد بالادستی بازخوانی شود. به گفته او، بیانیه گام دوم انقلاب، احکام انتصاب مسئولان عالی قضایی و مطالبات مطرح‌شده در متن راهبردی هفتم تیرماه نیز از منابع مهم این تحول هستند.

کاظمی این رویکرد را در سه سطح توضیح داد: نگاه آرمانی به عدالت، نگاه مأموریتی به وظایف قوه قضاییه و نگاه موقعیتی متناسب با اقتضائات روز کشور و منطقه.

از پرونده‌محوری تا حکمرانی قضایی

رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه گفت صیانت از حقوق مردم، آزادی‌های مشروع، حقوق عامه و مبارزه با فساد باید در اولویت مأموریت‌های قضایی قرار گیرد. او افزود رسیدگی به پرونده‌ها باید در کنار مدیریت موقعیت‌ها، پیشگیری از شکل‌گیری دعاوی و برنامه‌ریزی کلان برای حل مسائل حقوقی دنبال شود.

با مدیریت کلان و حکمرانی قضایی می‌توان بسیاری از پرونده‌ها را پیش از تشکیل، کنترل یا منتفی کرد.

او رضایت مردم را شاخصی عینی برای سنجش اثربخشی اقدامات قوه قضاییه دانست و بر تدوین نظام ارزیابی عملکرد مبتنی بر دیدگاه مردم تأکید کرد.

نقش قوه قضاییه در اصلاح روندهای حکمرانی

کاظمی گفت نقش قوه قضاییه نباید به رسیدگی پسینی به پرونده‌ها محدود شود، بلکه این دستگاه باید در اصلاح روندهای اداری، استخدامی، بودجه‌ای و دیگر سازوکارهایی که به بی‌عدالتی، اتلاف منابع یا نارضایتی عمومی منجر می‌شوند، اثرگذار باشد.

او اصلاح مأموریت‌ها، بازسازی ساختار و توانمندسازی منابع انسانی را لازمه ایفای نقش مؤثر قوه قضاییه در مسائل حقوق عمومی و حکمرانی، از جمله موضوعات راهبردی ملی و بین‌المللی، عنوان کرد.

ضرورت نقشه راه دیپلماسی حقوقی

رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه با اشاره به ظرفیت‌های حقوقی موجود در شرایط بحرانی و جنگی گفت پیگیری جنایات جنگی، حمایت از قربانیان و استفاده از سازوکارهای حقوقی بین‌المللی، به نقشه راهی روشن و منسجم نیاز دارد.

به گفته او، پیگیری دعاوی و مطالبات بین‌المللی در حوزه حقوق بین‌الملل کیفری، مبارزه با تروریسم و حمایت از قربانیان، مستلزم دیپلماسی حقوقی و قضایی فعال، تخصصی، پیوسته و مستمر است.

فناوری؛ ابزار رضایتمندی مردم

کاظمی هوشمندسازی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین را از الزامات تحول دانست و گفت توسعه سامانه‌ها به‌تنهایی کافی نیست. معماری کلان، رفع نیاز مخاطب، کارآمدی، سهولت دسترسی، مقیاس‌پذیری، دقت داده‌ها و قابلیت اعتماد از شاخص‌های مهم عملکرد فناوری‌های قضایی هستند.

او هشدار داد سامانه‌ای که با هدف تسهیل امور ایجاد می‌شود، در صورت بی‌توجهی به این شاخص‌ها می‌تواند به منشأ نارضایتی مردم تبدیل شود. وی همچنین بر استفاده از الگوهای نوین حکمرانی، مدل‌های آزمایشگاهی، بازی‌وارسازی و روش‌های نوآورانه در سیاست‌گذاری و مدیریت قضایی تأکید کرد.

خلأ منشور منسجم اخلاق حرفه‌ای

کاظمی فرهنگ سازمانی را زیربنای حرکت‌های سازمانی دانست و گفت فرهنگ قوه قضاییه باید بر ارزش‌هایی مانند اخلاص، تقوا، مسئولیت‌پذیری و سلامت استوار باشد.

او افزود چارچوب‌های موجود در برخی بخش‌ها، از جمله میان قضات و وکلا، هنوز از انسجام کافی برخوردار نیست و باید نظامی یکپارچه شامل ارزش‌های سازمانی، راهنمای رفتاری، سازوکارهای تشویقی، نظارت، هشداردهی و پاسخگویی شکل گیرد.

تجربه‌نگاری و همکاری با دانشگاه‌ها

رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه بر بازخوانی میراث فکری و مدیریتی شخصیت‌های برجسته قضایی، از جمله شهید آیت‌الله دکتر بهشتی، تأکید کرد و گفت این موضوع باید به تجربه‌نگاری، استخراج الگوهای مدیریتی و استفاده در حکمرانی قضایی امروز منجر شود.

او همچنین از ظرفیت همکاری با وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه برای ارجاع مسائل کلان مبتنی بر داده به دانشگاه‌ها خبر داد. به گفته کاظمی، استفاده از پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تحصیلات تکمیلی، بهره‌گیری از داده‌های استانی و طراحی مدل همکاری میان قوه قضاییه و مراکز علمی، از محورهای این روند است.