گوشت بوفالوی هند در بازار ایران؛ واردات برای جبران کسری یا حمایت از تولید؟

بازار گوشت ایران میان دو گزینه واردات هدفمند و تقویت تولید داخلی قرار دارد. در این میان، عرضه برخی قطعات گوشت بوفالوی هند برای مصرف خانوار مجاز شده و درباره نحوه قیمت‌گذاری، شفافیت عرضه و آثار واردات بر دامداران اختلاف نظر وجود دارد.

گوشت بوفالو؛ محصولی مجاز با الزام عرضه شفاف

گوشت بوفالوی هند پیش از سال ۱۴۰۳ عمدتاً برای مصارف صنعتی وارد می‌شد، اما طی حدود دو سال گذشته عرضه برخی قطعات آن برای مصرف خانوار نیز مجاز شده است. این محصول از نظر بهداشتی و ارزش غذایی مشکلی ندارد؛ بااین‌حال، بافت فیبری‌تر، سفت‌تر و زمان پخت طولانی‌تر آن ممکن است با ذائقه بخشی از مصرف‌کنندگان سازگار نباشد.

قیمت جهانی گوشت بوفالو به‌طور متوسط حدود ۱.۵ تا ۲ یورو کمتر از گوشت گوساله است. بنابراین، درج صحیح نوع گوشت و عرضه آن با قیمت متناسب، از محورهای اصلی بحث درباره این محصول است.

گوشت بوفالو باید با عنوان و قیمت واقعی خود به مصرف‌کننده عرضه شود.

سه مسیر برای جبران کسری بازار

برنامه تأمین گوشت بر استفاده هم‌زمان از مبادی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت استوار است تا وابستگی به یک کشور یا مسیر حمل کاهش یابد.

• کوتاه‌مدت: پاکستان؛ دام زنده و گوشت گرم می‌تواند حدود یک هفته‌ای وارد کشور شود و ورود گوشت منجمد یک هفته تا حدود یک ماه زمان می‌برد.
• میان‌مدت: هند؛ برنامه واردات از این کشور حدود ۸ تا ۱۰ هزار تن در سال اعلام شده است.
• بلندمدت: برزیل و دیگر مبادی دورتر؛ واردات از برزیل در خوش‌بینانه‌ترین حالت ۲.۵ تا ۳ ماه زمان می‌برد.

برای دام سبک نیز تأمین از افغانستان، کشورهای آسیای مرکزی از جمله قزاقستان و روسیه و در بلندمدت واردات گوشت منجمد از مغولستان بررسی شده است. سرمای شدید و افزایش تقاضا، قیمت گوشت مغولستان را افزایش داده و تاکنون قرارداد نهایی برای واردات از این کشور منعقد نشده است.

اختلاف بر سر اولویت واردات یا تولید داخلی

برنامه فعلی، واردات حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تن گوشت را با هدف جبران کسری بازار و حفظ تولید داخلی دنبال می‌کند. استدلال موافقان واردات این است که محدودیت آب، علوفه و ارز، افزایش سریع تولید داخلی را دشوار کرده است.

در مقابل، اتحادیه دام سبک معتقد است منابع ارزی واردات می‌تواند برای تقویت تولیدکنندگان داخلی اختصاص یابد. این دیدگاه، واردات بی‌رویه را عاملی برای محدود شدن بازار دامداران و خروج آنان از چرخه تولید می‌داند.

آب، نهاده و فناوری؛ چالش‌های افزایش تولید

برآورد مطرح‌شده درباره تولید ۱۰۰ هزار تن گوشت اضافی نشان می‌دهد تأمین علوفه مورد نیاز آن حدود ۲.۵ میلیارد مترمکعب آب می‌خواهد. میزان برداشت کنونی آب کشور نیز حدود ۸۰ تا ۹۰ میلیارد مترمکعب اعلام شده که نزدیک به ۷۰ میلیارد مترمکعب آن در کشاورزی مصرف می‌شود.

در محاسبه دیگری، برای پنج میلیون رأس گوسفند با وزن متوسط ۴۰ کیلوگرم، مجموع وزن زنده حدود ۲۰۰ میلیون کیلوگرم و نیاز خوراک حدود ۱.۶ میلیون تن برآورد شده است. درباره نوع نهاده مورد نیاز اختلاف نظر وجود دارد؛ یک دیدگاه بر محدودیت خوراک تأکید می‌کند و دیدگاه دیگر استفاده از جو، بقایای کشاورزی و پس‌چر مزارع را بخشی از راه‌حل می‌داند.

همچنین توسعه کشت سورگوم، استفاده از علوفه‌های جایگزین، اصلاح نژاد و بهبود روش‌های پرواربندی به‌عنوان راهکارهای افزایش تولید مطرح شده است. اجرای کامل این برنامه‌ها به دوره‌ای چهار تا پنج‌ساله، اعتبار و آموزش کشاورزان و دامداران نیاز دارد.

کاهش کشتار رسمی و افزایش واردات

هم‌زمان با کاهش کشتار رسمی، واردات گوشت از حدود ۲۰ هزار تن در سال ۱۴۰۰ افزایش یافت و در سال گذشته به نزدیک ۹۰ هزار تن رسید. خشکسالی، کمبود علوفه و بیماری‌های دامی از عوامل مؤثر بر کاهش تولید عنوان شده‌اند؛ در مقابل، درباره نقش واردات بی‌رویه در تضعیف تولید داخلی نیز هشدار داده شده است.

جمع‌بندی: تأمین پایدار گوشت به ترکیبی از واردات محدود و شفاف در دوره گذار، حمایت از دامداران و برنامه‌ریزی برای کاهش مصرف آب و نهاده نیاز دارد. تعیین حجم واردات باید با ظرفیت تولید داخلی و شرایط بازار هماهنگ باشد.