طرح احداث پناهگاه‌های شهری تهران وارد مرحله اجرایی شد

شورای شهر تهران در ادامه بررسی طرح الزام شهرداری به احداث و بهره‌برداری از پناهگاه‌ها، مجموعه‌ای از تکالیف اجرایی برای ایجاد فضاهای امن شهری تعیین کرد؛ طرحی که استفاده از زیرساخت‌های موجود و افزایش آمادگی پایتخت در برابر بحران‌ها را دنبال می‌کند.

تکالیف سه‌ماهه شهرداری

بر اساس این طرح، شهرداری تهران باید حداکثر سه ماه پس از ابلاغ مصوبه، الزامات پدافند غیرعامل، دستورالعمل‌های اجرایی و سازوکارهای سیستمی مورد نیاز را آماده کند.

همچنین شهرداری موظف می‌شود برای ایجاد پناهگاه‌های عمومی در نقاط مختلف شهر برنامه‌ریزی کند. ایستگاه‌های مترو، تونل‌ها و فضاهای زیرسطحی، پارکینگ‌های طبقاتی و زیرزمینی، مراکز خدماتی و عمومی، زیرگذرها و برخی فضاهای اداری، در صورت برخورداری از شرایط لازم، می‌توانند به‌عنوان پناهگاه یا فضای امن چندمنظوره به کار گرفته شوند.

فضاهای امن باید در شرایط عادی نیز قابل استفاده باشند تا کاربری روزمره آنها حفظ شود و در مواقع اضطراری به‌سرعت در اختیار شهروندان قرار گیرند.

الزامات ساختمان‌های خصوصی

در بخش دیگری از طرح، پیش‌بینی مشوق‌هایی برای مالکان و سازندگان ساختمان‌های خصوصی مورد توجه قرار گرفته است. شهرداری باید در چارچوب مصوبات عوارض ساختمانی، تسهیلات و معافیت‌هایی برای ساختمان‌هایی که پناهگاه یا فضای امن ایجاد می‌کنند، در نظر بگیرد.

صدور پروانه ساختمانی و پایان کار برای ساختمان‌های مشمول نیز به رعایت الزامات پدافند غیرعامل و پیش‌بینی فضای امن یا پناهگاه استاندارد مطابق مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان و دستورالعمل‌های مربوط منوط خواهد شد. معاونت پیشگیری سازمان آتش‌نشانی موظف است رعایت این الزامات را هنگام بررسی پرونده‌های ساختمانی کنترل کند.

تجهیزات و دسترسی به پناهگاه‌های عمومی

پناهگاه‌های عمومی تحت اختیار شهرداری باید به تجهیزات ضروری مجهز شوند. این تجهیزات شامل موارد زیر است:

• سیستم تهویه و برق اضطراری
• ذخیره آب و تجهیزات امدادی
• علائم راهنما و مسیرهای دسترسی اضطراری

نصب تابلوهای شهری برای شناسایی آسان پناهگاه‌ها و مناسب‌سازی این فضاها برای سالمندان، افراد دارای معلولیت و شهروندان کم‌توان نیز در دستور کار قرار می‌گیرد.

مهلت سه‌ساله برای فضاهای پناهگاهی مترو

شهرداری تهران باید طی سه سال فضاهای پناهگاهی و کاربری‌های پشتیبان مورد نیاز، از جمله سرویس‌های بهداشتی و انبارها، را تأمین کند. استفاده از ظرفیت فضاهای موجود در اولویت است و در صورت کافی نبودن این ظرفیت، ایجاد فضاهای جدید نیز امکان‌پذیر خواهد بود.

در طراحی و احداث ایستگاه‌ها و خطوط مترو و پایانه‌های اتوبوس، انجام مطالعات پدافند غیرعامل و پیش‌بینی فضاهای امن چندمنظوره الزامی می‌شود. برای ایستگاه‌های فعال نیز باید برنامه ارتقای تاب‌آوری در برابر بحران، به‌ویژه شرایط جنگی، تهیه و اجرا شود.

ارجاع تخلف‌های ساختمانی به کمیسیون ماده ۱۰۰

در مواردی که پناهگاه ساختمان مطابق پروانه ساختمانی اجرا نشده یا اساساً احداث نشده باشد، شهرداری اجازه دریافت جریمه با عنوان تخلف ساختمانی را نخواهد داشت و پرونده باید برای تعیین تکلیف به کمیسیون ماده ۱۰۰ ارجاع شود.

شهرداری همچنین مکلف است پناهگاه‌های عمومی را به‌طور مستمر نگهداری، مقاوم‌سازی و آماده بهره‌برداری نگه دارد و دست‌کم سالی یک‌بار بازرسی فنی و ایمنی آنها را انجام دهد.

سامانه جامع اطلاعات پناهگاه‌ها

ایجاد سامانه جامع اطلاعات پناهگاه‌ها و فضاهای امن شهری نیز در این طرح پیش‌بینی شده است. اطلاعات غیرمحرمانه سامانه باید در اختیار شهروندان قرار گیرد تا آنان بتوانند محل پناهگاه، ظرفیت، وضعیت تجهیزات و مسیر دسترسی را در شرایط اضطراری شناسایی کنند.

بهره‌برداران ساختمان‌های دارای پناهگاه خصوصی نیز موظف خواهند بود شرایط ایمنی و قابلیت استفاده از این فضاها را حفظ کنند. تغییر کاربری یا حذف پناهگاه برخلاف ضوابط مصوبه ممنوع خواهد بود.

تدوین ضوابط و آموزش شهروندان

بر اساس طرح، شهرداری باید با بررسی تجربه جنگ‌های معاصر و تطبیق آن با شرایط شهری تهران، ضوابط الزام‌آور جدیدی در حوزه‌های شهرسازی، معماری و عمران تدوین کند و حداکثر طی سه ماه، آن را پس از طی مراحل قانونی برای تصویب ارائه دهد.

آموزش شهروندان درباره نحوه استفاده از پناهگاه‌ها و رفتار مناسب هنگام بحران نیز از طریق مانورهای دوره‌ای، برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی عمومی دنبال خواهد شد.

تمرکز طرح بر پناهگاه‌های سطح سه و چهار

در جریان بررسی طرح اعلام شد که همه پناهگاه‌ها برای مقابله با یک نوع تهدید طراحی نمی‌شوند. پناهگاه‌های مورد توجه این طرح عمدتاً در سطح سه و چهار قرار دارند و هدف آنها حفاظت شهروندان در برابر آثار و پرتابه‌های ناشی از اصابت و حملات پیرامونی است، نه مقابله با اصابت مستقیم.

الزامات پناهگاه‌ها در دستورالعمل موسوم به «شهید شاطری» به‌صورت غیرمحرمانه مشخص شده و شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و مراجع تخصصی تعیین‌شده زیر نظر سازمان پدافند غیرعامل در تهیه نقشه‌های پناهگاه‌ها فعالیت می‌کنند.

اجرای طرح فضای زیرسطحی در شش محله

برنامه‌ریزی برای استفاده از ظرفیت فضاهای زیرسطحی تهران بر اساس تکالیف طرح جامع شهر دنبال شده و مصوبه کمیسیون ماده پنج را دریافت کرده است. همچنین اعلام شده است که تهران نخستین شهر کشور است که چنین طرحی را دنبال می‌کند.

برنامه اقدام این طرح تقریباً آماده است و در حال حاضر در شش محله تهران امکان اجرای آن فراهم شده است. معاونت شهرسازی و معماری شهرداری نیز برای ارائه برنامه عملیاتی استفاده از فضاهای زیرسطحی در مقیاس کل شهر به شورای اسلامی شهر تهران اعلام آمادگی کرده است.