جغرافیای واقعی ریسک تجارت غذایی ایران؛ خلیج فارس کانون اصلی کسری تجاری

تحلیل مناطق چهارگانه همسایگی

بررسی آمارهای اتاق بازرگانی نشان می‌دهد که ساختار تجارت غذایی ایران با همسایگان روند یکنواختی نداشته و هر زیرمنطقه مسیر متفاوتی را در سال‌های گذشته تجربه کرده است. شناخت این تفاوت‌ها برای ارزیابی امنیت غذایی و تاب‌آوری اقتصادی کشور اهمیت حیاتی دارد.

شرق؛ کانون پایدار مازاد تجاری

در میان مناطق بررسی‌شده، شرق کشور به عنوان تنها منطقه باثبات، همواره مازاد تجاری مثبتی را برای ایران به ارمغان آورده است. تجارت با افغانستان و پاکستان به دلیل مکمل بودن ساختار اقتصادی دو طرف با کمترین نوسان همراه بوده است.

• مازاد تجاری شرق از ۶۷۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۶ به ۹۵۶ میلیون دلار در سال ۱۳۹۹ رسید.
• این شاخص در سال ۱۴۰۳ روی رقم ۳۵۷ میلیون دلار مثبت باقی ماند.
• اقلام صادراتی عمدتاً شامل میوه، سبزی و لبنیات و واردات شامل غلات بوده است.

فرسایش مزیت در غرب و قفقاز

منطقه غرب و قفقاز که در سال ۱۳۹۶ با بیش از ۲.۱ میلیارد دلار مازاد تجاری، مهم‌ترین مزیت صادراتی کشور محسوب می‌شد، به دلیل افزایش چشمگیر واردات نهاده‌های دامی و غلات از ترکیه، عملاً در سال ۱۴۰۳ به نقطه تعادل و کسری ۶ میلیون دلاری رسید.

خلیج فارس؛ موتور محرک کسری تجاری

کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان، به ویژه امارات متحده عربی، به دلیل نقش‌آفرینی در حوزه صادرات مجدد کالاهای اساسی و نهاده‌های تولید، به کانون اصلی کسری تجاری بالغ بر ۴ میلیارد و ۱۵۰ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ تبدیل شده‌اند که نیازمند بازنگری اساسی در رویکردهای لجستیکی است.