ردپای مالی پنتاگون در دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی آلمان

تزریق میلیون‌ها دلار از سوی وزارت دفاع ایالات متحده به موسسات علمی و دانشگاهی آلمان، بار دیگر بحث‌های گسترده‌ای را پیرامون مرزهای میان پژوهش‌های غیرنظامی و اهداف نظامی در مراکز علمی این کشور برانگیخته است.

ابعاد مالی و نهادهای دریافت‌کننده بودجه

بررسی داده‌های بودجه دولتی نشان می‌دهد که پنتاگون در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا پایان ۲۰۲۵، مجموعاً ۲۰.۴ میلیون دلار را در قالب ۵۷ فرصت پژوهشی به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی آلمان اختصاص داده است. هرچند این رقم در مقیاس بودجه‌های کلان نظامی ناچیز به نظر می‌رسد، اما توزیع آن در میان مراکز علمی برجسته قابل توجه است.

• دانشگاه توبینگن: با دریافت نزدیک به ۱.۳ میلیون دلار بیشترین سهم دانشگاهی را به خود اختصاص داده است.
• کلینیک Rechts der Isar: وابسته به دانشگاه فنی مونیخ با حدود ۱.۲۵ میلیون دلار در رتبه دوم قرار دارد.
• دانشگاه فنی هامبورگ: بیش از ۱.۰۷ میلیون دلار بودجه دریافت کرده است.
• مرکز هوافضای آلمان (DLR): با دریافت بیش از ۶.۲ میلیون دلار در بخش موسسات پژوهشی پیشتاز است.

فناوری‌های دوکاربردی و ماهیت پروژه‌ها

پروژه‌های تحقیقاتی حمایت‌شده طیف وسیعی از حوزه‌های علمی را در بر می‌گیرند؛ از توسعه منابع نوری لیزری و مطالعه جریان هوا در وسایل نقلیه هایپرسونیک گرفته تا بررسی برخورد کشتی‌ها با کوه‌های یخ و حذف آلاینده‌های آب. کارشناسان حوزه امنیت بر این باورند که تمرکز اصلی این پروژه‌ها بر فناوری‌های «دوکاربردی» معطوف است که قابلیت بهره‌برداری همزمان در عرصه‌های غیرنظامی و نظامی را دارند.

ورود منابع مالی وزارت دفاع آمریکا به دانشگاه‌ها، چالش جدی پیرامون حفظ استقلال پژوهش‌های علمی و مرزهای میان علم و امنیت ایجاد کرده است.

چالش «بند مدنی» در دانشگاه‌های آلمان

این روند در آلمان به دلیل وجود «بند مدنی» (Zivilklausel) با حساسیت مضاعفی همراه است. بسیاری از نهادهای آکادمیک متعهد شده‌اند که فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی آن‌ها محدود به اهداف صلح‌آمیز باشد. با این حال، تغییر رویکردهای دفاعی موجب بازنگری برخی دانشگاه‌ها در این ضوابط شده است؛ به‌طوری‌که برخی مراکز بند مدنی خود را اصلاح کرده یا درباره تغییر آن دچار چالش و اعتراضات درون‌دانشگاهی شده‌اند.